บาลีดิค.com

(นปุ.) {เวท. นคร, ไม่ใช่คำอารยัน ? จะเกี่ยวข้อง กับ อคาร หรือไม่ยังสงสัย} ป้อม, ที่มั่น, ป้อมปราการ ; นครหรือเมืองที่มีป้อมค่าย. ในฐานเป็นที่ตั้งของรัฐบาล และเป็น ศูนย์กลางที่สำคัญสำหรับการค้าขาย เทียบให้เห็นว่าแตกต่างกับ คาม และ นิคม (หมู่บ้าน และที่ตั้งตลาดหรือเมืองเล็ก ๆ) วิ. 3/47 (พํนฺธน), 184; เทียบ คาม 3 ข. เทวํ เทพนคร ชา.1/3,168,202; ธ.อ.1/280 ฯลฯ ; เทียบ ยกฺขํ ชา. 2/127. - วิ.1/277,342,344; 2/155,184; ที.2/7; สํ. 2/105; 4/194 (กายสฺส อธิวจนํ); 5/160; องฺ.1/168, 178; 4/106 (ปจฺจนฺติม); 5/194 (ปจฺจนฺติม) ธ.150 (อฏฺฐีนํ) ; สุตฺ.นิ.414,1013 (โภคํ); ชา.1/3,50 (กปิลวตฺถุํ); 2/5 ; 3/188; 6/368 ฯลฯ ; ปุ.56 ; ธ.อ.4/2 ; เปต.อ.3, 39, 73; ที.วํ.14/51 (+ปุร). เทียบ นาคร. - อูปการิกา เมืองที่มีกำแพงหล่อฐานด้วยซีเมนต์ล้อมรอบ อย่างมั่นคง ที.1/105, เทียบ ที.อ.1/274 ; - อูปม เปรียบ ด้วยนครป้อมปราการ (พูดถึงจิต) ธ.40, เทียบ ธ.อ.1/317 และ นคโรปม สูตฺร ทิวฺ.340; - กถา ข่าวซุบซิบถึง เรื่องเมือง ที.1/7; - คุตฺติก เจ้าเมือง, ผู้คุ้มครองเมือง ชา.3/30,436; 4/279; มิลินฺ.345 (ธมฺมนคเร น-คุํ), ธ.อ.4/55. เทียบ Kern. Toev. น.167; - วร นครที่ประ- เสริฐ (พูดถึงราชคฤห์) วิมาน.16 6, เทียบ วิมาน.อ.82 ; - วีถิ ถนนในเมือง ชา.2/416; - โสภินี หญิงงามเมือง, หญิงนครโสเภณี ชา.2/367 (ภํนา) ; 37435 (สุลสา), 475 (ภนี); ธ.อ.1/174 ; 2/201 ; เปต.อ.4 (สุลสา); มิลินฺ.350.

(nt.) [Ved. nagara, Non-aryan? Connection with agara is very problematic] a stronghold, citaded, fortress; a (fortified) town, city. As seat of the government & as important centre of trade contrasted with gama & nigama (village & market-place or township) vin III.47 (0153bandhana), I84 ; cp. gama 3b. deva deva-city JI.3, I68, 202 ; DhA I.280 etc. ; cp. yakkha J II.I27. --- Vin I.277, 342, 344 ; II.I55, I84 ; D II.7 ; S II.I05 sq. ; IV.I94 (kayassa adhivacanan) ; V. I60 ; A I.I68, I78 ; IV.I06 sq. (paccantima) ; V.I94 (d.) Dh I50 (atthinan) ; Sn 4I4, I0I3 (Bhoga) ; J I.3, 50 (Kapilavatthu) ; II.5 ; III.488 ; VI.368 etc. ; Pug 56 ; DhA IV.2 ; PvA 3, 39,73 ; Dpvs XIV.5I (+ pura). Cp. nagara. -upakarikaa town fortified with a wall covered with cement at its base D I.I05. cp. DA I.274 ; -upama like a citadel (of citta) Dh 40, cp. DhA I.3I7 & Nagaropama sutra Divy 340 ; -katha town-gossip D I.7 ; -guttika superintendent of the city police J III.30, 436 ; IV.279 ; Miln 345 (dhammanagare n-g.), DhA IV.55. Cp. Kern. Toev. p. I67 ; -vara the noble town (of Rajagaha) Vv I66, cp. VvA 82 ; -vithi a city street J II.4I6 ; -sobhini the city belle, a town courtesan J II.367 (ana) ; III.435 (Sulasa), 475 (ani) ; DhA I.I74; II.20I ; PvA 4 (Sulasa ; Miln 350.