ธาตุลงปัจจัย เป็นฐาน (base) สำหรับลงวิภัตติประกอบเป็นกิริยา

(ปรับปรุง 24 มี.ค.60)

ดาวน์โหลด PDF   1) สำหรับพิมพ์ลงกระดาษ A4   2) ตัวอักษรขนาดใหญ่สำหรับดูบนมือถือ แทบเบล็ต

ยืน ตั้ง
  ธาตุ ปัจจัย ฐาน คำแปล - รูปสำเร็จอื่นๆ ฯลฯ
••• ฐา ฐา ติฏฺฐ (เทฺวภาวะ) ตั้ง, ยืน, หยุด, ดำรง อกมฺม.
[วัต. ฐาติ ติฏฺฐติ *อัช. อฏฺฐาสิ อฏฺฐํสุ (อ-ฐา) ภวิส. ฐสฺสติ *#ต. อฏฺฐิโต (น-ฐา) ตู. ฐตฺวา ตุํ. ฐาตุํ]
ณี กปฺปฏฺฐายี  ณฺวุ ภุมฺมฏฺฐโก  อ มคฺคผลฏฺโฐ ธมฺมฏฺโฐ ภุมฺมฏฺโฐ ปพฺพตฏฺโฐ กปฺปฏฺโฐ  ติ ฐิติ  ยุ ฐานํ
••• อุ-ฐา-หฺ อุฏฺฐา-ฐห ลุกขึ้น, ตั้งขึ้น
[ปัญ. อุฏฺเฐหิ ต. อุฏฺฐิโต ตู. อุฏฺฐาย
#ตู. ปฏฺฐาย ใช้เป็นกิริยาวิเสสนะ แปลว่า ตั้งก่อน, จำเดิมณี อุฏฺฐายี  ตุ อุฏฺฐาตา  ยุ อุฏฺฐานํ
••• อุ-วฺ-ฐา-หฺ วุฏฺฐา-ฐห ลุกขึ้น, ตั้งขึ้น, ออก [ตู. วุฏฺฐาย]  ยุ วุฏฺฐานํ
••• สํ-อุ-ฐา-หฺ สมุฏฺฐา-ฐห ลุกขึ้นพร้อม, ตั้งขึ้นพร้อม [ต. สมุฏฺฐิโต ตู. สมุฏฺฐาย]
••• ปฏิ-อุ-ฐา-หฺ ปจฺจุฏฺฐา-ฐห ลุกขึ้นเฉพาะ, ต้อนรับ [ตู. ปจฺจุฏฺฐาย]
••• อุป-ฐา-หฺ อุปฏฺฐา-ฐห ตั้งขึ้น, ปรากฏ, ยืนใกล้, บำรุง, อุปัฏฐาก  [วัต. อุปฏฺฐาเปติ เหตุ.  ต. อุปฏฺฐิโต ตู. อุปติฏฺฐิตฺวา] ณฺวุ อุปฏฺฐาโก คิลานุปฏฺฐาโก สงฺฆุปฏฺฐาโก  ยุ อุปฏฺฐานํ
••• ปติ-ฐา-หฺ ปติฏฺฐา-ฐห ตั้ง, ตั้งมั่น [ตู. ปติฏฺฐาย]  ณฺวุ ปติฏฺฐาปโก  ปติฏฺฐา
  สํ-ฐา-หฺ สณฺฐา-ฐห ตั้ง, ตั้งด้วยดี, ยืนดี (ไม่ล้ม)
  อธิ-ฐา-หฺ อธิฏฺฐา-ฐห ตั้ง, ตั้งมั่น, อธิษฐาน [วัต. อธิฏฺฐาติ อธิฏฺเฐติ (แปลง อ เป็น เอ) ตู. อธิฏฺฐาย]  ยุ อธิฏฺฐานํ
  ฐป ถป เณ ณย ฐเป ถเป ตั้ง, วาง, เก็บ สกมฺม. [วัต. ฐปาเปติ เหตุ. (ไม่วุทธิ)]
  อุป-ฐป เณ ณย อุปฏฺฐเป เข้าไปตั้ง, บำรุง, อุปัฏฐาก สกมฺม. [วัต. อุปฏฺฐเปติ  ตู. อุปฏฺฐเปตฺวา]
  ป-ฐป เณ ณย ปฏฺฐเป เริ่มตั้ง, ตั้งก่อน
  อา-ธา อ เอ อาเท อาทห ยกขึ้น, ตั้งขึ้น [ต. อาหิโต]
  สํ-อา-ธา อ เอ สมาเท สมาทห ยกขึ้น, ตั้งขึ้น, ตั้งมั่น, มั่นคง [ต. สมาหิโต #สุสมาหิโต]  อิ สมาธิ
  ป-นิ-ธา ปณิทห ตั้งมั่น, มั่นคง [ต. ปณิหิโต ตู. ปณิธาย #อุปนิธาย]
  นิ-ธา อ เอ นิเธ นิทห มอบให้, ฝากไว้, ฝัง, ตั้ง [ต. นิหิโต]  อิ นิธิ  ยุ ธาตุนิธานํ #อิ สนฺนิธิ
เดิน ไป/มา ถึง
  กม กม ก้าวไป, เดินไป [วัต. #อภิกฺกมติ]
  กม จงฺกม (เทฺวภาวะ) จงกรม, ก้าวไป, เดินไป  ยุ จงฺกมนํ
  ปฏิ-กม ปฏิกฺกม ก้าวกลับ, กลับ [ต. ปฏิกฺกนฺโต]
  อุป-สํ-กม อุปสํกม อุปสงฺกม เข้าไปหา-พบ-ใกล้
  นิ-วตฺตุ นิวตฺต กลับ [ต. นิวตฺโต]
  อิ เอ ไป, ถึง, เป็นไป, บรรลุ, รู้ [ต. อิโต]  ณฺวุ สหายโก (สห-อิ-)  อ สมฺปราโย (สํ-ปรํ-)
  อา-อิ เอ มา [ปัญ. เอหิ เอถ]  ติ อีติ
  ป-อิ   ละไป, ตาย [ตู. เปจฺจ]
  ป-อิ ปเร ไปในเบื้องหน้า, ไปข้างหน้า [ต. ปเรโต]
  วิ-อิ   ไปปราศ, ปราศจาก [ต. วิโต วีโต]
  อติ-อิ อจฺเจ-จย เป็นไปล่วง, ล่วงไป, ก้าวล่วง [ต. อตีโต ตู. อติจฺจ]  อจฺจโย
  อป-อิ อเป หลีกไป, พ้นไป, ไปปราศ [ปัญ. อเปหิ ต. อเปโต]
  อุป-อิ อุเป เข้าถึง [ต. อุเปโต]
  อภิ-สํ-อิ อภิสเม ถึงพร้อมยิ่ง, บรรลุ, ได้รับ [ตู. อภิสเมจฺจ]  อภิสมโย
  สํ-อิ   ถึงพร้อม, พิจารณา [ตู. สเมจฺจ]
  ปร-อิ ปเร ไปในเบื้องหน้า, ไปข้างหน้า [ต. ปเรโต]   ยุ ปรายโน
  ปฏิ-อิ   อาศัย [ตู. ปฏิจฺจ]
  อว-อิ   ลงไป, หยั่งลง [ตู. อเวจฺจ]
  อนุ-อิ อเนฺว อาศัย, เป็นไปตาม [ตู. อนฺวาย]
  อนุ-พนฺธ อนุพนฺธ ตาม, ติดตาม
  ยา อ ย ยา ยาย ไป, เป็นไป; ถึง, บรรลุ  อ วโย  ยุ ยานํ
  วย วย ไป, ถึง, บรรลุ
  เอธ เอธ หยั่งลง, ถึง, เจริญ, ได้, ประสบ
  คม คม คจฺฉ ไป (สู่) อกมฺม., ถึง (ซึ่ง) สกมฺม.
[วัต. คมติ คเมติ คจฺฉเร; คมิยติ คมียติ คมิยฺยติ คมฺมติ คมฺมเต คจฺฉิยติ คจฺฉิยเต กัม.
หิย. คม อคา คมา อคมา อคจฺฉา อัช. อคญฺฉิ อคมาสิ อคมํสุ อคมาสุ อคมฺหา อคมุมฺหา คมิมฺห คมิมฺหา กาล. คจฺฉิสฺส อคจฺฉิสฺสา; อันต. คจฺฉํ ตัพ. คนฺตพฺโพ ต. คโต ตู. คนฺตฺวา ตเว. คนฺตเว ตุํ. คนฺตุํ]
กฺวิ อุรโค ภุชโค ตุรโค วิหโค นโค  ณี ปารคามี ทุกฺขนิโรธคามินี  ตุ คมิตา คนฺตา  รู ปารคู อนฺตคู อทฺธคู  ณฺย คมฺโม  สงฺคโม  คาโม มาตุคาโม  ติ คติ ทุคฺคติ สุคติ  ยุ คมนํ อุคฺคมนํ ปจฺจุคฺคมนํ สุริยตฺถงฺคคมโน สุริยุคฺคมโน อรุณุคฺคมนํ  อิก คมิโก
  อา-คม อาคจฺฉ มา, กลับมา
[ปัญ. (กาลํ) อาคเมหิ เหตุ. (ไม่วุทธิ) หิย. อจฺจคมา อ-อา-คม (อา>อี>ยฺ>ช>จ ซ้อน จฺ)
ตู. อาคมฺม และเป็นกิริยาวิเสสนะ แปลว่า เพราะอาศัยยุ อาคมนํ
  อติ-คม   (เป็น)ไปล่วง [หิย. อจฺจคา ติ>ตฺย>จฺจ #อุปจฺจคา]
  อธิ-คม อธิคจฺฉ บรรลุ, ตรัสรู้, ถึงทับ, ได้, ประสบ, เรียน [วัต. อธิคเต (ลบ ม) หิย. อชฺฌคา (ลบ ม) อัช. อชฺฌคา (อึ ลบ ม) ต. อธิคโต] 
  วิ-คม วิคจฺฉ ไปปราศ, ปราศจาก [ต. วิคโต]
  ปฏิ-อา-คม ปจฺจาคจฺฉ กลับมา [อัช. ปจฺจาคมิ]
  อป-คม อปคจฺฉ หลีกไป [อัช. อปคญฺฉิ]
  อุป-คม อุปคจฺฉ เข้าไปใกล้, เข้าถึง [ตู. อุปคมฺม]
  สํ-อา-คม สมาคจฺฉ มาพร้อมกัน, มารวมกัน, ประชุม [ตู. สมาคนฺตวา]  สมาคโม
  สํ-นิ-ปต สนฺนิปต ประชุม
  สํ-นิ-สท สนฺนิสีท ประชุม [ต. สนฺนิสินฺโน]
  อุป-นิ-สท อุปนิสีท นั่งใกล้
  ชฏ ชฏ รวม, ประชุม
  ปท ปชฺช ไป, ถึง, บรรลุ, ต้อง  [ต. ปตฺโต ตู. ปตฺวา ตุํ. ปตฺตุํ]  ณ ปาโท
  ปฏิ-ปท ปฏิปชฺช ไป, เดินไป, ดำเนินไป, ปฏิบัติ, ปรนนิบัติ  [ต. ปฏิปนฺโน]  อ ปฏิปทา
  โอ-?? เณ ณย โอโณเช-ชย อุทิศ, ให้, ล้าง, ชำระ
  อา-ปท อาปชฺช ต้อง (อาบัติ, โทษ) [ต. อาปนฺโน]  ติ อาปตฺติ #สมาปตฺติ
  ป-อป อุณา ปาปุณา ถึง, บรรลุ, ได้รับ [วัต. ปาเปติ เหตุ. อัช. ปาปุณิ ภวิ. ปาเปสฺสติ เหตุ. ต.ปตฺโต; ปาปิโต เหตุกัม. ตู. ปตฺวา ตุํ. ปตฺตุํ #อัช. สมฺปาปุณิ]
  จร จร เที่ยวไป [อัช. อจริ อจาริ]  ณฺวุ วนจรโก วเนจรโก ปริจารโก-ริกา  โคจโร เอกจโร อนฺตลิกฺขจโร  ณ ภิกฺขาจาโร  ยุ จรณํ
  ธาว ธาว วิ่ง
  ชุ ชว ไปเร็ว  ณ สีฆชโว
  ป-ขทิ ปกฺขนฺท วิ่งไป, แล่นไป, ไหลไป [ต. ปกฺขนฺโต]
  ปลาย ปลาย หนีไป [ต. ปลาโต; ปลาปิโต เหตุกัม.  ตู. ปลาเปตฺวา เหตุ.  (ไม่วุทธิ)]
  ป-อิ ปาย หนีไป, หลีกไป [อัช. ปายิ ปายาสิ]
เข้า ออก
  ป-วิส ปวิส เข้าไป [วัต. ปเวเสติ เหตุ. อัช. ปาวิสิ ป-อา-อ-วิส ได้เข้าไปแล้ว ต. ปวิฏฺโฐ ตู. ปวิสฺส; ปเวเสตฺวา เหตุ.]
  นิ-วิส นิวิส ตั้งลง, มุ่งหมาย? [ต. นิวิฏฺโฐ]
  นิ-กม นิกฺขม ออกไป [อนฺต. นิกฺขมนฺโต ต. นิกฺขนฺโต ตู. นิกฺขมฺม]  เนกฺขมฺมํ  ยุ นิกฺขมนํ
  ป-กม ปกฺกม หลีกไป; ก้าวไปข้างหน้า, ตะเกียกตะกาย [อัช. ปกฺกมิ ปกฺกามิ อนฺต. ปกฺกมนฺโต ต. ปกฺกนฺโต]   ยุ ปกฺกมนํ
นั่ง นอน
  นิ-สท นิสีท นั่ง [ต. นิสินฺโน ตู. นิสชฺช]  ณฺวุ นิสีทโก  ณฺย ย  ยุ นิสีทนํ
  สํ-นิ-สท สนฺนิสีท นั่งสงบ ไม่คึกคะนอง [ต. สนฺนิสินฺโน]
  อุป-นิ-สท อุปนิสีท นั่งใกล้ [ต. อุปนิสินฺโน]
  อาส อาส อจฺฉ นั่ง, พัก, อยู่; เข้าไป; หวัง [วัต. อจฺฉาเปติ อจฺฉาปยติ เหตุ. อาน. อาสีโน] ยุ อาสนํ
  อุป-อาส อุปาส นั่งใกล้ ณฺวุ อุปาสโก
  ปริ-ยฺ-อุป-อาส ปริยุปาส นั่งใกล้ 
  สี เส สย นอน [ตู. สยิตฺวา อาน. สยาโน]  ณี มญฺจสายี สมฺปริวตฺตสายี  อนุสโย  ยุ สยนํ เสนํ
  นิ-สี   อาศัย [ต. นิสฺสิโต อาศัยแล้ว (ซึ่ง) ตู. นิสฺสาย]  นิสฺสโย #อาสโย
  อว-สี อวสฺสย อาศัย, เนื่องอยู่  อวสฺสโย
  นิ-ปท นิปชฺช นอน, หมอบ [ต. นิปนฺโน]  ณฺย นิปชฺชา
หลับ ตื่น
  สุป สุป หลับ [ต. สุตฺโต]  ยุ สุปินํ สุปนํ
  นิ-ทา นิทฺทาย หลับ  ตุ นิทฺทายิตา  ยุ นิทฺทายนํ
  นิทฺทา ศัพท์ อาย นิทฺทาย หลับ, ประพฤติหลับ (บาลีไวยากรณ์)
  ป-พุธ ปพุชฺฌ ตื่น, รู้ [ต. ปพุทฺโธ]  ตุ ปโพเธตา เหตุ.
  ชาคร โอ ชาคโร ตื่น  อ ชาคโร
  ชคฺค ชคฺค ตื่น
  วิชี อ ย วิช เวช วิชฺช สลด, สังเวช; กลัว; หวั่นไหว  #สํเวโค ธมฺมสํเวโค
ดื่ม กิน
  ปา ปา ปิว ดื่ม; รักษา; บริโภค; ให้เต็ม; ถึง [วัต. ปาเยติ เหตุ. ต. ปีโต ตู. ปิตฺวา; ปาเยตฺวา เหตุ. ตุํ. ปาตุํ ปิวิตุํ]  ณี มชฺชปายี ถนปายี  ณฺวุ ปายโก ขีรปโก  อ ปาทโป กจฺฉโป  โคโป  ติ ปีติ ปติ  ยุ ปานํ
  ปา ปิวาส ปรารถนาจะดื่ม, อยากดื่ม, กระหายน้ำ
  ภุช  ํอ ภุญฺช กิน, บริโภค [อนีย. โภชนีโย ภวิส. โภกฺขติ ต. ภุตฺโต ตู. ภุตฺวา]  ณี โภคี กามโภคี  ณฺวุ คามโภชโก  ณฺย โภคฺโค  โภโค ปาฏิโภโค  ติ ภุตฺติ  ยุ โภชนํ ภุญฺชนํ
  ภุช พุภุกฺข (เทฺวภาวะ) ปรารถนาจะกิน, อยากกิน, หิว
  ฆส ชิฆจฺฉ (เทฺวภาวะ) ปรารถนาจะกิน, อยากกิน, หิว  อ ชิฆจฺฉา
  ฆส ฆส กิน, บริโภค  ฆาสํ
  ภกฺข เอ ภกฺเข กิน
  อส อส กิน  ณ อาโส ปาตราโส สายมาโส 
  อท อท กิน; รักษา [ต. อนฺนํ - ของกิน ข้าว ฯลฯ]  วิฆาสาโท (วิฆาส-)
  ปริ-ภุช ปริภุญฺช บริโภค; กิน, ใช้สอย [ต. ปริภุตฺโต]
  ปริ-หร ปริหร บริโภค-ใช้สอย เป็นประจำ, บริหาร, รักษา, หลีกเลี่ยง  ปริหาโร
  ฑํส ทํส ฑํส ทํส กัด [ต. ฑฏฺโฐ ทฏฺโฐ]
  ขาท ขาท กิน, เคี้ยวกิน, กัดกิน [อนีย. ขาทนีโย]  ณฺย ขชฺชํ
  เข ขาย กิน, เคี้ยวกิน, กัดกิน; เป็นอยู่, ปรากฏ
  อธิ-โอ-หร อชฺโฌหร กลืน
  คล คล กิน, กลืนกิน; หล่น; เคลื่อน
  คิล คิล กิน, กลืนกิน
  ลฬ ลฬ แลบลิ้น, เลีย
  นิ-ลฬ เณ? นิลฺลาเฬ เลีย, แลบลิ้น (ชิวฺหํ นิลฺลาเฬตฺวา)
หิว อิ่ม
  ฉา ฉา เฉ หิว, หิวข้าว, หิวน้ำ [ต. ฉาโต]
  ติส ติส อิ่ม, เอิบอิ่ม, ยินดี [ต. ติตฺโต]
  ติป ติปฺป อิ่ม, เอิบอิ่ม [ต. ติตฺโต]  ติ ติตฺติ
  ตปฺป อ เณ ณย ตปฺป ตปฺเป-ปย อิ่ม, เอิบอิ่ม, พอใจ; แสดง
  ตป อ ย เณ ณย ตป ตปฺป ตปฺเป-ปย อิ่ม, เอิบอิ่ม; เร่าร้อน  [วัต. สนฺตปฺปติ]
ทำ สร้าง
  กร โอ กโร ทำ [วัต. กุพฺพติ กุรุติ กุรุเต,
ปัญ. กรสฺสุ, สัต. กเร กเรถ การเย กุพฺเพถ กุรุพฺเพถ หิย. อกา อกมฺห,
อัช. กริ อกริ อกาสิ อกํสุ อกตฺถ อกาสึ
ภวิส. กาหติ กาหิติ กาหามิ, กาล. อกริสฺส]
[กริยติ กรียติ กริยเต กรียเต กริยฺยติ กรียฺยติ กริยฺยเต กรียฺยเต กัม.]
[อนีย. กรณีโย ตัพ. กา-กตฺตพฺโพ อันต. กโรนฺโต กรํ  มาน. กุรุมาโน อาน. กราโน
ต. กโต #อกโต (น-กร); การิโต เหตุกัม. ตู. กตฺวา ตเว. กาตเว ตุํ. กาตุํ กตฺตุํ]
กฺวิ อนฺตโก ภติโก 
ณี พฺรหฺมจารี ปุญฺญการี ปมตฺตจารี มาลาการี สาตจฺจการี 
ณฺวุ การโก การิกา อนตฺถการโก ชาลการิกา วตฺตปฺปฏิวตฺตการโก การาปโก 
ตุ กตฺตา  ทุกฺกโร อีสกฺกโร  ณฺย การิโย  หิตกฺกโร เวยฺยาวจฺจกโร ทีปงฺกโร 
กาโร กมฺมกาโร กุมฺภกาโร มาลากาโร มณิกาโร สุวณฺณกาโร อุสุกาโร อุปกาโร สงฺขาโร อภิสงฺขาโร ปริกฺขาโร ปุเรกฺขาโร 
ติ
วิกติ  ยุ กรณํ การณํ การาปนํ กรณี
  กร ยิร กยิร ทำ [วัต. กยิรติ สัต. กยิรา เอยฺย>อา กยิราถ เอถ>อา]
  วิ-อา-กร โอ พฺยากโร ทำให้แจ้ง, พยากรณ์ [ต. พฺยากโต]  ยุ วฺยากรณํ
  อาวิ-กร โอ อาวิกโร ทำให้แจ้ง [ตู. อาวิกตฺวา #สจฺฉิกตฺวา]
  มาป เณ ณย มาเป-ปย สร้าง, ก่อสร้าง, เนรมิต [#วัต. อติมาเปติ] (เป็น เหตุ.บ้าง)
ประพฤติ
  จร จร ประพฤติ [#วัต. อาจรติ ต. สุจิณฺโณ อาจิณฺโณ]  ณฺย จริยา ธมฺมจริยา อาจริโย
  อธิ-อา-จร อชฺฌาจร ประพฤติผิด, ล่วงเกิน, ละเมิด
  อติ-กม อ เอ อติกฺกม-กเม ก้าวล่วง, ล่วงละเมิด, ล่วงเกิน, เดินผ่าน *[ต. อติกฺกนฺโต]  อติกฺกโม
  จิร ศัพท์ อาย จิราย ประพฤติช้า, ชักช้า
  ธูม ศัพท์ อาย ธูมาย ประพฤติเพียงดังควัน, ทำตนดังควัน
  ปพฺพต ศัพท์ อาย ปพฺพตาย ประพฤติเพียงดังภูเขา, ทำตนดั่งภูเขา
  สมุทฺท ศัพท์ อาย สมุทฺทาย ประพฤติเพียงดังสมุทร, ทำตนดั่งทะเล
  จิจฺจิฏ ศัพท์ อาย จิจฺจิฏาย ประพฤติเสียงดังจิ๊ดๆ
  ปุตฺต ศัพท์ อิย ปุตฺติย ประพฤติเพียงดังบุตร, ทำตัวเหมือนลูก
พูด บอก กล่าว
  อา-จิกฺข อาจิกฺข บอก, กล่าว, แสดง
  กถ เณ ณย กเถ-ถย บอก, กล่าว, แสดง, ชี้แจง, แต่ง [วัต. กถาเปติ เหตุ. (ไม่วุทธิ) อัช. กเถสิ กเถสุํ กถยิ กถยึสุ]  กถา อตฺถกถา อฏฺฐกถา  ยุ กถนํ
  สห-กถ เณ ณย สากจฺเฉ-ฉย (สห>สา; ถ>จฺฉ) เจรจากัน, สนทนากัน, สากัจฉา  สากจฺฉา
  อห พฺรู   บอก, กล่าว [ปโร. อาห อาหุ อหุ อัช. อาหํสุ]
  วจ วจ บอก, กล่าว, แสดง [วัต. วุจฺจติ วุจฺจเร #ปวุจฺจเร (=วุจฺจนฺติ ใช้ในคาถา) กัม. หิย. อวจ อโวจ อวจํ อัช. อโวจุํ อว-อโวจุตฺถ อโวจุมฺหา ภวิส. วกฺขติ มาน. วุจฺจมาโน กัม. ต. วุตฺโต]  ณี ผรุสวาจี  ณฺวุ วาจโก  ตุ วตฺตา  ทุพฺพโจ สุวโจ  ณฺย วากฺยํ อติวากฺยํ วชฺชํ  วโจ วจํ วจี วจี- เข้าสมาสแล้ว เอา อ เป็น อี วาจา  ยุ วจนํ 
  วจ เณ ณย วาเจ-จย บอก, กล่าว, แสดง
  วท อ เอ วท วเท วชฺช วชฺเช บอก, กล่าว, แสดง [ตัพ. วตฺตพฺโพ ตู. วตฺวา ตุํ. วตฺตุํ]  ณี ธมฺมวาที นิคฺคยฺหวาที มุสาวาที    วิวาโท อนูปวาโท
  ปฐ ปฐ บอก, กล่าว, แสดง
  ภาส ภาส บอก, กล่าว, แสดง [#อัช. อชฺฌภาสิ อธิ-ภาส]  ณี สุภาสิตภาสี
  ภณ ภณ บอก, กล่าว, แสดง  ณี ธมฺมภาณี ปิยภาณี พหุภาณี
  ภสฺส เณ ณย ภสฺเส-สย พูดคุย, บ่น, ด่า
  ชป ชปฺป ชป ชปฺป บอก, กล่าว, แสดง, กระซิบ
  อา-รุจ เณ ณย อาโรเจ-จย บอก, กล่าว [อัช. อาโรเจสิ อาโรเจสุํ อาโรจยิ อาโรจยึสุ]
  อติ-อา-วท อจฺจาวท กล่าวล่วงเกิน, พูดล่อลวง, พูดเกี้ยว, พูดยั่วยวน, ร้องเรียก
  ทีป เณ ณย ทีเป-ปย ประกาศ, แสดง  ยุ ทีปนา ทีปนํ การแสดง คำชี้แจง
  ขา ขาย กล่าว, ประกาศ, แสดง, ชี้แจง  ยุ อพฺภกฺขานํ
  อา-ขา อกฺขา กล่าว, บอก, แสดง, ชี้แจง [วัต. อกฺขายติ กัม.ตุ อกฺขาตา
  ปติ-ขา ปจฺจกฺขา บอกคืน [ตู. ปจฺจกฺขาย]
  ป-กาสุ อ เอ ปกาส ปกาเส ประกาศ, ปรากฏ, แจ่มแจ้ง,
  โอ-วท โอวท โอวาท  โอวาโท
  สาส สาส สอน, อบรม  ณฺย สิสฺโส  ติ อนุสิฏฺฐิ  ยุ สาสนํ
  อนุ-สาส อนุสาส ตามสอน, พร่ำสอน [ต. อนุสิฏฺโฐ]  ณฺวุ อนุสาสโก  ยุ อนุสาสนํ
  วิ-อา-ลป พฺยาหร พูด, เล่า
  ลป ลป พูด  ลาโป
  วิ-ลป วิลป พูดคร่ำครวญ
  อา-ลป อาลป ร้องเรียก  ยุ อาลปนํ
  ป-ลป ปลป พูดเพ้อเจ้อ
  สํ-ลป สลฺลป พูดเจรจาโต้ตอบกัน  สลฺลาโป
  อป-ลป อปลป พูดผิด
  อนุ-ลป อนุลป พูดมาก พูดเพ้อเจ้อ
  อุ-ลป อุลฺลป พูดโอ้อวด
  จุท เณ ณย โจเท-ทย โจทย์, ทักท้วง, ตักเตือน
  มนฺต เณ ณย มนฺเต-ตย ปรึกษา, พูดอย่างลับๆ [อัช. มนฺเตสิ มนฺเตสุํ มนฺตยิ มนฺตยึสุ]
  สํ-อุ-อา-ทฺ-จร สมุทาจร ประพฤติด้วยดี, กล่าว, ร้องเรียก
  สร สร ออกเสียง
  ฆุส อ เณ ณย ฆุส โฆส โฆเส-สย ออกเสียง, ป่าวร้อง, สรรเสริญ [#ต. สงฺฆุฏฺโฐ]  โฆโส นิคฺโฆโส ปติโฆโส  ยุ โฆสนํ โฆสนา
  นท อ เณ ณย นท นาเท-ทย บันลือเสียง
  คชฺช อ เณ ณย คชฺช คชฺเช-ชย ร้องคำราม, ออกเสียง
เรียก เชิญ นิมนต์
  ป-กุส ปกฺโกส เรียกมา [วัต. ปกฺโกสิตฺวา; ปกฺโกสาเปตฺวา เหตุ.]
  นิ-มนฺต เณ ณย นิมนฺเต-ตย เรียกมา, นิมนต์
  อา-มนฺต เณ ณย อามนฺเต-ตย เรียกมา
  อธิ-อิส อชฺเฌส เชื้อเชิญ, อาราธนา
  อา-ราธ อ ย อาราธ อารชฺฌ เชื้อเชิญ, อาราธนา; ยินดี
ลา อำลา
  อา-ปุจฺฉ อาปุจฺฉ ถามโดยเอื้อเฟื้อ, ถามหา, อำลา; ขออนุญาต [ตู. อาปุจฺฉา]  อ อาปุจฺฉา
  อป-โลก เณ ณย อปโลเก-กย มองดู; บอกลา, อำลา; ขออนุญาต; ประกาศให้ทราบ [ต. อปโลกิโต]
ชม ด่า
  โถม เณ ณย โถเม-มย ชมเชย, ยกย่อง, สรรเสริญ
  ถุ อ นา ถว ถุนา ชมเชย, ยกย่อง, สรรเสริญ  อ สนฺถโว  ติ ถุติ
  ป-สํส ปสํส ชมเชย, ยกย่อง, สรรเสริญ [ต. ปสตฺโถ]  อ ปสํสา
  วณฺณ เณ ณย วณฺเณ-ณย สรรเสริญ; ขยาย, ขยายความ, พรรณนา; ทำสีขาวเป็นต้น; พยายาม; แสดง [#วัต. สํวณฺเณติ]  อ วณฺณํ อวณฺณํ  ยุ สํวณฺณนา
  อา-กุส อกฺโกส ด่า [อัช. อกฺโกจฺฉิ]
  ปฏิ-กุส ปฏิกฺโกส ด่าตอบ, ห้าม, คัดค้าน
  ปริ-ภาส ปริภาส ด่า
  ขุํส เณ ณย ขุํเส-สย ด่า, บริภาษ
  สป อ ย สป สปฺย สปฺป ด่า, สบถ, สาปแช่ง  สาโป
  ตชฺช อ เณ ณย ตชฺช ตชฺเช-ชย ด่า, ขู่, ข่มขู่, คุกคาม [#วัต. สนฺตชฺชติ]
  นิ-คห อ ณฺหา นิคฺคห นิคฺคณฺหา ขู่, ข่มขู่, ลงโทษ  [ตู. นิคฺคยฺห]  ยุ นิคฺคหณํ
  ครห อ เณ ณย ครห ครเห-หย ติเตียน, นินทา, เกลียด, ชัง  ณฺย คารยฺโห
  นิทิ นินฺท ติเตียน, นินทา  อ นินฺทา
โกรธ รัก ชอบ เกลียด รังเกียจ อาย  
  กุธ กุชฺฌ โกรธ, เคือง [ต. กุทฺโธ]  ณ โกโธ  ยุ โกธโน อกฺโกธโน
  รุจ ย เณ ณย รุจฺจ โรเจ-จย ชอบ, ยินดี [ต. รุจิโต]  ณี ธมฺมรูจี
  ปิย ปิย รัก  อ ปิโย
  กุกฺกุจฺจ ศัพท์ อาย กุกฺกุจฺจาย เกลียด, รังเกียจ, ประพฤติรังเกียจ
  คุป ชิคุจฺฉ (เทฺวภาวะ) เกลียด, รังเกียจ
  ลชฺชี ลชฺช อาย, ละอาย  อ ลชฺชา
  หเร หราย (เอ>อาย) อาย, ละอาย [มาน. หรายมาโน]
ร้อง ร้องไห้ หัวเราะ ร่าเริง ยินดี
  รุ รว โร ร้อง  [#วัต. วิรวติ]  ณ รโว
  รุท รุท โรท ร้องไห้, หลั่งน้ำตา [ต. รุนฺโน; รุณฺณํ การ~ #อัช. ปโรทิ]
  เทว เทว ร้องไห้, คร่ำครวญ; เล่น  [#วัต. ปริเทวติ]
  กทิ กนฺท อ เณ ณย กนฺท กนฺเท-ทย ร้องไห้, คร่ำครวญ; ร้องเรียก; วุ่นวาย [#วัต. ปกฺกนฺทติ]
  เค คาย ออกเสียง, ขับกล่อม, ร้องเพลง [ต. คีโต]
  สํ-เค สงฺคาย ชำระ, สะสาง; รวบรวม, จัดสรร, ร้อยกรอง; ซักซ้อม; สวดพร้อมกัน [วัต. สงฺคายติ ต. สงฺคิโต]  ติ สงฺคีติ สํ-คิ- ยุ สงฺคายนา เอ>อาย
  หส หส หัวเราะ, ร่าเริง [ต. หฏฺโฐ #ปหฏฺโฐ]  ณฺวุ สมฺปหํสโก  หาโส ปริหาโส
  ชคฺฆ ชคฺฆ หัวเราะ, ร่าเริง
  รม รม ยินดี [อนีย. รมณีโย ต. รโต #ตู. อภิรมฺม]  กฺวิ กุญฺชโร (กุญฺช-)  อ มโนรมา  ณ อาราโม  ติ รติ  ยุ อารมฺมณํ
  มุท โมท ยินดี  [#วัต. ปโมทติ]
  สาท สาท ยินดี, สบายใจ, เพลินใจ [#วัต. อสฺสาทติ] สาโท, อสฺสาโท ณุ สาทุ หวาน อร่อยไพเราะ
  นนฺท นนฺท ยินดี, อิ่มใจ [#วัต. อภินนฺทติ]  อ อานนฺโท  อิ นนฺทิ  ยุ นนฺทนํ
  ตุส ตุสฺส ยินดี, เอิบอิ่ม [ต. ตุฏฺโฐ]  สนฺโตโส  ติ สนฺตุฏฺฐิ 
  สาท สาท ยินดี, สบายใจ, เพลินใจ  [#วัต. อสฺสาทติ]  สาโท, อสฺสาโท ณุ สาทุ หวาน อร่อยไพเราะ
ปรารถนา, อยาก, ต้องการ
  ฉนฺท เณ ณย ฉนฺเท-ทย ปรารถนา, อยาก, ต้องการ, พอใจ
  กมุ อ เณ ณย กาม กาเม-มย ปรารถนา, อยาก, ต้องการ  ธมฺมกาโม หิตกาโม  ติ นิกนฺติ
  ปตฺถ เณ ณย ปตฺเถ-ถย ปรารถนา, อยาก, ต้องการ, ขอ, มุ่งหวัง [มาน. ปตฺถยมาโน อาน. ปตฺถยาโน]  ยุ ปตฺถนา
  อิสุ อิจฺฉ อิจฺฉ ปรารถนา, อยาก, ต้องการ [ต. อิฏฺโฐ]  ณฺย อิจฺฉา  อปฺปิจฺโฉ
  อาสาส อาสาส อาสิส อาสึส หวัง, ปรารถนา
  อาสิสิ อาสึส หวัง, ปรารถนา
  ปฏิ-อาสิสิ ปจฺจาสึส หวังเฉพาะ, ปรารถนาเฉพาะ
  กขิ กงฺข กงฺข หวัง, ปรารถนา, อยาก; สงสัย ... ณฺย ปาฏิกงฺโข
  ป-วร เณ ณย ปวาเร-รย ปรารถนา, อยากได้; ปวารณา กัต. เหตุ.
  ปิห เณ ณย ปิเห-หย ปรารถนา; กระหยิ่ม? (ครึ้มใจ, ภูมิใจ, อิ่มใจ)
  ลุภ ลุพฺภ โลภ, ละโมบ, มักมาก, อยาก [#วัต. โอลุพฺภติ]  โลโภ
  รนฺช อ ย รช รญฺช รชฺช กำหนัด, ย้อม  [ต. รตฺโต]  ราโค รงฺโค
  สํ-อา-รญฺช สารชฺช กำหนัดนัก, ย้อม [ต. สารตฺโต]
คิด รู้ ระลึก นึก จำ พิจารณา สงสัย
  จินฺต เณ ณย จินฺเต-ตย คิด, รู้, นึก [อัช. จินฺเตสิ จินฺเตสุํ จินฺตยิ จินฺตยึสุ]  ยุ จินฺตนํ
  ตกฺก เณ ณย ตกฺเก-กย ตรึก  ธมฺมตกฺโก
  สร สร ระลึก, นึก; แล่นไป [อนีย. สรณีโย ต. สโต]  ตุ สริตา; สาเรตา เหตุ.  วิปฺปฏิสาโร  ติ สติ  ยุ สรณํ
  ธา ธร อ เณ ณย ธร ธาเร-รย ทธา (เทฺวภาวะ) ทรงไว้, ทรงจำ; รองรับ  ตุ ธาตุ ธาตา ณฺย #มารเธยฺยํ  อ วิชฺชาธโร วินธมฺมธโรยธโร ธมฺมธโร กาสาวธโร ติปิฏกธโร ชุตินฺธโร ปํสุกูลธโร อิทฺธิมยปตฺตจีวรธโร อุตฺตมรูปธรา (อิตฺถี)  อิ อุทธิ (อุทก-)  ยุ สโมธานํ (สํ-โอ-)  ธรณํ
  เฌ เฌ ฌาย (เอ>อาย) เพ่ง, เพ่งด้วยใจ, พิจารณา, คิด; เผา, ไหม้ เร่าร้อน, สว่าง  อ อภิชฺฌา  ยุ ฌานํ
  อุ-เฌ อุชฺฌาย (เอ>อาย) เพ่งโทษ, ยกโทษ(ของผู้อื่น)ขึ้นพูด, ติเตียน, โพนทะนา
  วิ-เฌ วิชฺฌาย (เอ>อาย) (ไฟ) ดับ
  ญา นา ชานา รู้ [สัต. ชญฺญา ภวิส. ชานิสฺสติ ญสฺสติ  อันต. ชานํ  ตัพ. ญาตพฺโพ ชานิตพฺโพ ต. ญาโต
ตู. ญตฺวา ชานิตฺวา ชานิย ชายิตฺวา (นา>ย)  ตเว. ญาตเว ตุํ. ญาตุํ ชานิตุํ]  ณฺวุ ชานนโก #เภสชฺชชานนโก  ตุ ญาตา  รู ธมฺมญฺญู มตฺตญฺญู สพฺพญฺญู วรญฺญู วทญฺญู กตญฺญู รตฺตญฺญู  ณฺย เญยฺโย  ยุ ญาณํ #ทุชฺชานํ  ตยฺย ญาตยฺยํ
  วิ-ญา นา วิชานา รู้แจ้ง, รู้วิเศษ [ ตู. วิชานิตฺวา]  รู วิญฺญู  ณฺย  วิญฺเญยฺโย #สุวิญฺเญยฺโย  ติ วิญฺญตฺติ  ยุ วิญฺญาณํ วิญฺญาปนํ วิชานนํ
  สํ-ญา นา สญฺชานา รู้พร้อม, รู้จัก, จำได้ [ ตู. สญฺชานิตฺวา]  สญฺญา  ยุ สญฺญาณํ สญฺชานนํ
  ป-ญา นา ปญฺญาย  (นา>ย)  รู้, ปรากฏ [วัต. ปญฺญยติ ปญฺญายติ อัช. ปญฺญายิ ต. ปญฺญาโต]  ปญฺญา  ยุ ปชานนํ
  อนุ-ญา นา อนุชานา อนุญาต [ต. อนุญฺฺญาโต]
  อา- อญฺญา รู้, รู้ทั่วถึง, บรรลุ, ตรัสรู้ [วัต. อาณาเปติ เหตุ. ‘ให้รู้ทั่ว’ สั่ง, บังคับ อัช. อญฺญาสิ ต. อาณตฺโต ตู. อญฺญาย]  ตุ ญาตา อญฺญาตา  อญฺญํ
  มน มญฺญ รู้, เข้าใจ, สำคัญ, คิด
  อติ-มน อติมญฺญ ดูถูก, ดูหมิ่น
  มน โอ มโน รู้, รู้จัก, บรรลุ, ตรัสรู้  ติ มติ สารมติ 
  สํ-มน โอ สมฺมโน? รู้พร้อม ... [ต. สมฺมโต]  ติ สมฺมติ
  วิท วิท รู้, รู้แจ้ง [ตัพ. เวทิตพฺโพ #วัต. ปฏินิเวเทติ เหตุ.ณี กตเวที  รู โลกวิทู สพฺพวิทู  ณฺย วิชฺชา  ยุ เวทนา
  พุธ พุชฺฌ รู้, ตรัสรู้, ตื่น [ต. พุทฺโธ อาน. #อภิสมฺพุทฺธาโน]  ตุ พุชฺฌิตา ทุรนุโพโธ  อิ โพธิ  ติ พุทฺธิ  ยุ พุชฺฌนํ
  มุน นา มุนา รู้, ตรัสรู้; นิ่งอยู่  โมนํ  อิ มุนิ
  อุป-ธร เณ ณย อุปธาเร-รย ใคร่ครวญ, พิจารณา
  อา-วช อ เณ ณย อาวชฺช อาวชฺเช-ชย ใคร่ครวญ, พิจารณา
  นิ-สม เณ ณย นิสาเม-มย ใคร่ครวญ, พิจารณา, แลดู, ฟัง [ตู. นิสมฺม]
  สํ-อส สมฺมส
(สํ>สมฺมา>สมฺม)
พิจารณาด้วยดี, พิจารณาโดยชอบ
  ปฏิ-สํ-ขา   พิจารณา [ตู. ปฏิสํขา ปฏิสงฺขา ปฏิสงฺขาย]
  อนุ-วิท   พิจารณา [ตู. อนุวิจฺจ]
  กขิ กงฺข กงฺข สงสัย; หวัง, ปรารถนา ... [ณฺย. ปาฏิกงฺโข]
  สกิ สงฺก สงสัย; กลัว, สะดุ้ง; ไป, ถึง, บรรลุ
  สํ-สี สํสย สงสัย
หลง ลืม
  มุห มุยฺห หลง [ต. มุฬฺโห มูฬฺโห]  ณ โมโห
  มุส มุสฺส ลืม [ต. มุฏฺโฐ #วัต. ปมุสฺสติ ต. ปมุฏฺโฐ]
  มท มชฺช เมา, ประมาท, เลินเล่อ [#ต. ปมตฺโต ตู. ปมชฺช]  ณฺย มชฺชํ  ปมาโท
  มุจฺฉ มุจฺฉ หลง, เป็นลม, สลบ, แน่นิ่ง
  ลุภ ลุภ โลภ หลง [#วัต. ปโลเภติ เหตุ. ‘ให้หลง’ แปลเป็นกัตตุ. ว่าหลอกล่อ]
ถาม ฟัง ได้ยิน เขียน
  ปุจฺฉ ปุจฺฉ ถาม [ต. ปุฏฺโฐ]  อ ปุจฺฉา  ยุ ปุจฺฉนํ
  ปญฺห ปญฺห ถาม [#วัต. ปริปญฺหติ]
  สุ ณุ ณา สุโณ สุณา ฟัง, ได้ยิน
[วัต. สุณาติ สุโณม; สุยฺยติ สูยติ กัม.
อัช. อสฺโสสิ อสฺโสสุํ; อสฺโสสิตฺถ; อสฺโสสึ อสฺโสสิมฺหา
ตวนฺตุ. สุตวา ต. สุโต; สาวิโต สาวาปิโต เหตุกัม. ตู. สุตฺวา ตุํ. โสตุํ]  ณี ธมฺมสฺสาวี  ณฺวุ สาวโก สาวิกา  ตุ โสตา  ติ สุติ  ยุ สวนํ ธมฺมสฺสวนํ
  ปฏิ-สุ ณา ปฏิสุณา ฟังตอบ, ตอบรับ, รับฟัง, รับคำ, รับรอง [วัต. ปจฺจสฺสุณาติ อัช. ปจฺจสฺโสสิ ตู. ปฏิสุณิตฺวา]
  สุ สุสฺสูส ปรารถนาจะฟัง, อยากฟัง
  อว-ธา โอทห ฟัง [วัต. (โสตํ) โอทหติ ต. โอหิโต]
  วิ-สห วิสห รับคำ
  ลิข ลิข เขียน; ทำให้บาง (กลึง, ขัด, ขูด)
  คนฺถ เณ ณย คนฺเถ-ถย แต่ง, เรียบเรียง, ร้อยกรอง
  รจ เณ ณย รเจ-จย ทำ, จัดแจง, แต่ง, เรียบเรียง, รจนา
  คณ เณ ณย คเณ-ณย นับ, คำนวณ
  มา อ ย นา โอ มา มาย มินา มิโน รัก, ทะนุถนอม; นับ, ชั่ง, เปรียบเทียบ [ต. นิมิตฺตํ]  ตุ มาตา  ปฏิมา ปติมา  มตฺตา ธญฺญมาโย  ยุ มานํ ปมาณํ ปริมาณํ อุปมานํ
  ลุป ลุปฺป ลบ, ลบออก, ไม่เห็น, ไม่ปรากฏ [ต. ลุตฺโต]
ดู เห็น
  โอ-ลุก เณ ณย โอโลเก-กย มองดู
  ทิส ปสฺส เห็น  [วัต. ทิสฺสติ กัม. หิย. อทฺทส อทฺทสํ อัช. อทฺทสํสุ อทฺทสาม (อทฺทสิมฺหา)
ภวิส. ทกฺขติ; ตัพ. ทฏฺฐพฺโพ ต. ทิฏฺโฐ; ตู. ทิสฺวา ทิสฺวาน ตุํ. ทฏฺฐุํ]  ณี ภยทสฺสี ปรวชฺชานุปสฺสี  ทุทฺทโส สุทุทฺทโส สุทสฺโส  ติ ทิฏฺฐิ  ยุ ทสฺสนํ  อาวี ภยทสฺสาวี สพฺพทสฺสาวี
  ทิส ทิสฺส เห็น, ปรากฏ
  อิกฺข อิกฺข เห็น  อ #อุเปกฺขา
  ปฏิ-สํ-จฺ-อิกฺข ปฏิสญฺจิกฺข เห็นพร้อมเฉพาะ, พิจารณาเห็น
  อนฺตร-ธา อ ย อนฺตรธาย ไม่เห็น, ไม่ปรากฏ, อันตรธานไป [ต. อนฺตรหิโต]
  สํ-อว-อิกฺข สมเวกฺข พิจารณา [ตู. สมเวกฺขิยาน #วัต. ปจฺจเวกฺขติ (ปติ-วิ-อิกฺข) ตู. ปจฺจเวกฺขิย]
  มีล อ เณ ณย มีล มีเล-ลย หลับตา [#วัต. นิมีลติ]
  อุ-มีล อุมฺมีล เปิดตา, ลืมตา
  มิส มิส หลับตา [#วัต. นิเมสติ นิมฺมสติ]
  อุ-มิส อุมฺมิส เปิดตา, ลืมตา
  ป-สุ ปสว ประสบ, พบ, เห็น
แสดง
  ทิส เณ ณย เทเส-สย แสดง (นามธรรม), กล่าว, สวด [ภวิส. เทเสสฺสติ]  ณฺวุ เทสโก ธมฺมเทสโก ภตฺตุทฺเทสโก มคฺคุทฺเทสโก  ยุ เทสนา ธมฺมเทสนา
  ทิส เณ ณย ทสฺเส-สย แสดง (รูปธรรม) [อัช. ทสฺเสสิ ทสฺเสสุํ ทสฺสยิ ทสฺสยึสุ]
  อุ-ทิส อ เณ ณย อุทฺทิส อุทฺเทเส-สย แสดงขึ้น  [ปัญ. อุทฺทิสตุ ตู. อุทฺทิสิตฺวา อุทฺทิสิย; อุทฺทิสฺส ‘เจาะจง’ ใช้เป็นกิริยาวิเสสนะ]
  อป-ทิส อ ย อปทิส อปทิสฺส แสดงอ้า่ง, อ้าง, กล่าวอ้าง, ชี้แจง  [ตู. อปทิสิตฺวา] ( อปทิโส อปเทโส ยุ อปทิสนํ)
ปรากฏ
  วิ-สุ วิสฺสว ปรากฏ, มีชื่อเสียง [ต. วิสฺสุโต]
  ปาตุ-ภู ปาตุภว ปรากฏ, มีปรากฏ, ปรากฏชัด [อัช. ปาตุภวิ]
  ปาตุ-รฺ-หุ ปาตุรโห ปรากฏ, มีปรากฏ, ปรากฏชัด [อัช. ปาตุรโหสิ]
ศึกษา เรียน
  ทม เณ ณย ทเม-มย ทรมาน, ฝึก [ต. ทนฺโต]  ณฺวุ หตฺถิทมโก กุลทมโก  ณฺย ทมฺโม  อ ทโม
  สิกฺข สิกฺข ศึกษา  อ สิกฺขา  ยุ สิกฺขนํ
  อธิ-อิ อชฺฌาย ศึกษา, เล่าเรียน, อ่าน, สาธยาย  [วัต. อธิเต]
  อุ-คห ณฺหา อุคฺคณฺหา เรียน, เล่าเรียน [ตู. อุคฺคณฺหิตฺวา] ยุ อุคฺคหนํ อุคฺคณฺหนํ
  สํ-เฌ สชฺฌาย (เอ>อาย) สวด, สาธยาย, ท่อง  สชฺฌาโย
  ปริ-ยฺ-อาป อุณา ปริยาปุณา เล่าเรียน  ยุ ปริยาปุณนํ
แผ่ เปล่ง
  ผร ผร แผ่ไป
  ตน โอ ตโน ตนุ แผ่ไป
  นิ-ฉร นิจฺฉร (เสียง, รัศมี) เปล่งออก
ข้าม ผ่าน ขึ้น ลง ตก
  ตร ตร ข้าม, ผ่าน, กลิ้ง [ต. ติณฺโณ]  อ เวสฺสนฺตโร
  อุ-ตร อุตฺตร ข้ามขึ้น, ข้าม, ขึ้น [ต. อุตฺติณฺโณ]
  โอ-ตร โอตร ข้ามลง, ลง, โฉบลง [ต. โอติณฺโณ]  ยุ โอตรณํ
  รุห รุห ขึ้น, งอก, ขึ้น, ปรากฏ, เกิด [ต. รุฬฺโห]  อ สิโรรุโห  ยุ โรหณํ  #เทโวโรหโน อภิรุหณํ
  อา-รุห อารุห-โรห ขึ้น, งอก  [ต. อารุฬฺโห ตู. อารุยฺห #วัต. อภิรุหติ]
  อว-รุห โอโรห ลง, โน้มลง [#วัต. ปจฺโจโรหติ ตู. โอรุยฺห]
  คาห คาห กวน, คน [ธาตุนี้ไม่มีการซ้อน ค]
  อธิ-โอ-คาหู อชฺโฌคาห หยั่งลง, จมลง, โฉบลง, เข้าไป [ต. อชฺโฌคาฬฺโห]
  โอ-กม โอกฺกม ก้าวลง, หยั่งลง [ตู. โอกฺกมฺม]
  ปต ปต ตก, ล้ม, (ครรภ์) แท้ง [วัต. ปาเตติ ต. ปาติโต เหตุกัม. #วัต. ปปติ]  ณี ปาณาติปาตี
  อภิ-อุ-คม อพฺภุคฺคม บินขึ้น, เหาะขึ้น [ต. อพฺภุคฺคนฺตฺวา่]
  อุ-ปต อุปฺปต บินขึ้น, เหาะขึ้น  ยุ อุปฺปตนํ
  อธิ-อุ-ปต อชฺฌุปฺปต ตกลง, โฉบลง [ต. อชฺฌุปฺปตฺโต]
  ภสฺส ภสฺส พลัดตก, พลาด, เคลื่อน, หล่น, ล้ม, หัก; รุ่งเรือง, ส่องสว่าง [ต. ภฏฺโฐ]
  ลฆิ อ เณ ณย ลงฺฆ ลงฺเฆ-ฆย กระโดด, เหาะ, เหิน, ลอยไป [#วัต. อุลฺลงฺฆติ]
ลอย จม
  วห วุยฺห ลอย, นำไป [ต. พาหิโต พาฬฺโห]  อ สุขาวโห (สุข-อา-) หิตาวโห  วาโห  ยุ วหนํ วาหนํ
  ปฺลุ ปฺลว ไป, ลอยไป (ในน้ำ)
  ปลว ปลว ไป, ลอยไป (ในน้ำ)
  นิ-มุชฺช นิมุชฺช จม, จมลง, ดำลง, ดำน้ำ [ต. นิมฺมุคฺโค]
  สิท สีท ปล่อย; ติด, ชุ่มชื่น; หลง; หุง, ต้ม, นึ่ง; จม [วัต. โอสาเทติ เหตุ. ‘ให้จมลง’ ต. สินฺโน ‘ชุ่ม’]  อ กุสีโต (กุจฺฉิต-สิท   ลบเหลือ กุ )
นำไป นำมา นำออก (นี นำคน-สัตว์; หร นำสิ่งของ ...)
  นิ นี เน นย นำไป [วัต. นียติ กัม. ต. นีโต ตู. เนตฺวา]  ณฺวุ นายโก-ยิกา โลกนายโก  ตุ เนตา  ณฺย เนยฺโย เวเนยฺโย  นโย วินโย  ติ ภวเนตฺติ  ยุ นยนํ
  อา-นี อาเน นำมา [ต. อานีโต]
  อป-นี อปเน นำออก
  หร หร นำไป [วัต. หราเปติ เหตุ. (ไม่วุทธิ) ต. หโต-โฏ]  ณฺย หาริโย  ยุ รโชหรณํ
  อภิ-หร อภิหร นำไป [ต. อภิหโต-โฏ ตู. อภิหฏฺฐุํ]
  อา-หร อาหร นำมา [ต. อาหโต-โฏ]  อาหาโร
  โอ-หร โอหร นำลง, ปลงลง ปลงผมและหนวด  [วัต. โอหาราเปติ เหตุ. (วุทธิ)]
  นิ-หร นีหร นำออก, ขับไล่   (ใช้กับคนได้)
  ป-อช ปาเช ขับ, ต้อน, ไล่
  อป-หร อปหร นำไปทิ้ง, ฉวยเอาไป
  หร ชิคึส (เทฺวภาวะ) ปรารถนาจะนำไป, อยากนำไป
  วห วุห วห นำไป, เจริญ, เพิ่มขึ้น [ต. วุฬฺโห]
ทิ้ง สละ ละ เว้น
  ขิป ขิป ทิ้ง, ขว้าง, โยน; ไอ, จาม [วัต. ขิปาเปติ เหตุ. (ไม่วุทธิ)] ต. ขิตฺโต]  อ จิตฺตกฺเขโป
  ฉฑฺฑ เณ ณย ฉฑฺเฑ-ฑย ทิ้ง, ขว้างทิ้ง [ต. ฉฑฺฑิโต]  ณฺวุ กจวรจฺฉฑฺฑโก-ฑิกา
  ฉุภ ฉุภ โยนทิ้ง, นำออก, ขับไล่ [ต. ฉุฑฺโฑ ฉุทฺโธ]
  จช จช สละ, บริจาค [ต. จตฺโต]  จาโค อติปริจาโค  ยุ จชนํ
  วิ-สชฺช วิสฺสชฺช สละ, แบ่งปัน; แก้/ตอบ (คำถาม)  [#วัต. นิสฺสชฺชติ, อุสฺสชฺชติ]  ยุ วิสฺสชฺชนา
  รห อ เณ ณย รห รเห-หย สละ, ทิ้ง
  ป-หา ปหิยฺย ปหีย ปหาย ละ, สละ, ทิ้ง, ปล่อย; เสื่อม, เลว [ต. ปหีโน ตู. ปหาย #โอหาย]  ติ ชานิ #ปริหานิ
  หา ชห ชหา (เทฺวภาวะ) ละ, สละ, ปล่อย; เสื่อม, เลว [ตู. หิตฺวา ชหิตฺวา]  อ สพฺพญฺชโห
  อุชฺฌ อุชฺฌ สละ, ละ, ทิ้ง
  วชฺชี อ เณ ณย วชฺช วชฺเช-ชย เว้น, สละ, แบ่งปัน [#วัต. ปริวชฺเชติ]  ณฺย ปพฺพชฺชา
  สร เณ ณย สเร-รย สาเร-รย ซัดไป, ละ, ทิ้ง; ขยาย, พิสดาร 
  ป-สร เณ ณย ปสาเร-รย เหยียด (มือ, แขน)
  นุท นุท ซัดไป, ขว้าง, ทิ้ง, ขจัด, บรรเทา [#วัต. วิโนทติ ปนุทติ อปนุทติ]
ส่งไป
  เปส เณ ณย เปเส-สย ส่งไป  [ต. เปสิโต]
  ปห เณ ณย ปาเห-หย ส่งไป [ต. ปหิโต ตัพ. ปาเหตพฺโพ]
  ป-หิ ณุ ณา ปหิณ ปหิณา ส่งไป [ต. ปหิโต]
  อุ-ยุช เอ อุยฺโยเช ส่งไป [ต. อุยฺโยชิโต]
รวม รวบรวม
  สํ-หร สํหร รวบรวม, ย่อ
  สํ-คห ณฺหา สงฺคณฺหา สงเคราะห์, รวบรวม  อ สงฺคโห
  จิ นา จินา ก่อ, สั่งสม  อ #สนฺนิจโย อุจฺจโย ปริจโย
ขอ
  ภิกฺข ภิกฺข ขอ  รู ภิกฺขุ
  ยาจ ยาจ ขอ  ณฺวุ ยาจโก
  วร เณ ณย วาเร ขอ, ต้องการ
ให้ ได้ ลัก
  ทา เท ททา (เทฺวภาวะ) ให้
[วัต. ทชฺชติ ทมฺมิ ทมฺม; ทียติ ทิยฺยติ กัม.
สัต. ทชฺเชยฺย ทชฺชา ทชฺชุํ ทชฺชํ หิย. อททา อททู
อัช. อทาสิ อทํสุ ภวิส. ทสฺสติ มาน. ททมาโน
ตัพ. ทาตพฺโพ ต. ทินฺโน ทตฺโต ตู. ทตฺวา]
ณี อทินฺนาทายี  ณฺวุ ทายโก อนฺนทายโก-ยิกา  ตุ ทาตา  ณฺย เทยฺยํ  อ อายุโท พลโท ปุรินฺทโท  ทาโย ทานทาโย ทายํ  ยุ ทานํ
  ปฏิ-ทา ปฏิเท ให้กลับ, ให้คืน
  ปริ-วิส ปริวิส ให้/ถวาย/เลี้ยง อาหาร, อังคาส (คำเขมร)
  นิ-ยต เณ ณย นิยฺยาเท-ทย (ต>ท) มอบให้, แลกเปลี่ยน (คัมภีร์ฝ่ายศาสนาแปลง ต เป็น ท  ส่วนคัมภีร์ฝ่ายโลกียะไม่แปลงเป็น ท)
  ปฏิ-ปท เณ ณย ปฏิปาเท-ทย มอบให้, จัดหาให้, จัดแจง, ให้สำเร็จ, บันดาล
  ลภ ลภ ได้ [อัช. อลตฺถ (=อลภิ) อลตฺถํ (=อลภึ) ภวิส. ลจฺฉติ ตัพ. ลทฺธพฺโพ ต. ลทฺโธ
ตู. ลทฺธา ลทฺธ ตุํ. ลทฺธุํ ณฺย. ลพฺภา] ทุลฺลโภ สุลโภ  ณฺย ลพฺโภ  ลาโภ  ติ ลทฺธิ
  ปฏิ-ลภ ปฏิลภ ได้เฉพาะ, กลับได้
  วิท  ํอ วินฺท ได้, ประสบ; พิจารณา; ยินดี
  จุร เณ ณย โจเร-รย ลัก, ขโมย [อัช. โจเรสิ โจเรสุํ โจรยิ โจรยึสุ]  ตุ โจเรตา  โจโร
  เถน เณ ณย เถเน-นย ลัก, ขโมย
  อว-หร อวหร ลัก, ขโมย  อวหาโร
จับ รับ ถือ
  คห ณฺหา คณฺหา ถือเอา, จับ, รับ [วัต. คณฺหาติ คณฺหติ; คยฺหติ กัม.
อัช. อคณฺหิ คณฺหิ อคฺคเหสิ คณฺหึสุ; อคาหยิ ณย เหตุ. ภวิส. คเหสฺสติ ตู. คเหตฺวา ตุํ. คเหตุํ]  ณฺวุ คาหโก  ณฺย คยฺหํ  อ เคหํ วิคฺคโห  ณ คาโห ปตฺตคฺคาโห รชฺชุคฺคาโห รสฺมิคาโห องฺกุสคาโห ฆรํ  ยุ คหณํ คณฺหณํ
  ป-คห อ ณฺหา ปคฺคห ปคฺคณฺหา ถือ, จับ, ประคอง, ยกย่อง, อุดหนุน [ตู. ปคฺคยฺห]  อ ปคฺคโห  ยุ ปคฺคหณํ
  ปฏิ-คห ณฺหา ปฏิคฺคณฺหา รับเฉพาะ, รับประเคน
  อา-ทา อาทิย ถือเอา, ยึดถือ [ตู. อาทาย อาทยิตฺวา #ปริยาทาย อาน. อนุปาทิยาโน น-อุป-อา-ทา-ย]  อ #อุปาทา
  สํ-อา-ทา สมาทิย ถือเอา, ยึดถือ [ตู. สมาทาย สมาทยิตฺวา]
  สํ-อา-ทา ณาเป เหตุ. สมาทเป ให้ถือเอา  แปลให้เป็นกัตตุวาจก ในความหมายว่า ‘ชักชวน’ [ตู. สมาทเปตฺวา . สมาทปิโต] ณฺวุ สมาทปโก
  สํ-อา-ทย เอ สมาทเป (ย>ป) ชักชวน  [ตู. สมาทเปตฺวา . สมาทปิโต]   ณฺวุ สมาทปโก
  อา-มส อามส จับต้อง, ลูบคลำ [ต. อามฏฺโฐ]
  ปรา-มส ปรามส จับต้อง, ลูบคลำ, ยึดมั่น [ต. ปรามฏฺโฐ]  ปรามาโส
  ฉุป ฉุป ถูกต้อง, สัมผัส [#วัต. อจฺฉุปติ อา-ฉุป/น-ฉุป]
  ผุส ผุส ผุสฺส ถูกต้อง, สัมผัส [ต. ผุฏฺโฐ ตุํ. ผุฏฺฐุํ]  ผสฺโส
  หน   จรด, ชน, กระทบ [ตู. อาหจฺจ #อุปหจฺจ ปฏิหญฺญ อูหจฺจ ถอนขึ้น]
  สํ-ปฏิ-อิส สมฺปฏิจฺฉ รับ, รับพร้อม
  ลา ลา ถือเอา  ณฺวุ มหลฺลโก
อนุเคราะห์ ช่วยเหลือ
  อนุ-คห ณฺหา อนุคฺคณฺห-หา อนุเคราะห์, ช่วยเหลือ
  อุป-ถภิ อุปถมฺภ อุปตฺถมฺภ ช่วยเหลือ, ทำให้มั่นคง, อุดหนุน, อุปถัมภ์, ค้ำจุน, สนับสนุน [ตู. อุปตฺถมฺภิตฺวา]
ใส่เข้า ถอน เอาออก
  ป-ขิป ปกฺขิป ใส่, ใส่เข้า [ต. ปกฺขิตฺโต]
  นิ-ขิป นิกฺขิป เก็บ [ต. นิกฺขิตฺโต]
  อา-วห อพฺพุห ถอน; นำมา [ตู. อพฺพุยฺห]  ณ อาวาโห อาวาหํ (มงฺคลํ) #วิวาหํ (มงฺคลํ)
  ปฏิ-สม เณ ณย ปฏิสาเม-มย เก็บรักษา, ยึดครอง ยุ ปฏิสามนํ
ดึง ลาก ฉุด ยก
  นิ-กฑฺฒ นิกฺกฑฺฒ ดึงออก, ลากออก
  อา-กฑฺฒ อากฑฺฒ ดึงออก, ลากออก, ฉุด, ชัก
  อฉิ อญฺฉ อญฺฉ ดึง, ลาก, ฉุด, ชัก
  อุ-ขิป อุกฺขิป ยก, ยกขึ้น [ต. อุกฺขิตฺโต]
  อา-รุป เณ ณย อาโรเป-ปย ยก, ยกขึ้น [ต. อาโรปิโต]  ยุ อาโรปนํ
  วิ-โอ-รุป เณ ณย โวโรเป-ปย ยกลง, ปลงลง [วัต. (ชีวิตา) โวโรเปติ ปลงลงจากชีวิต =ฆ่า ต. โวโรปิโต]  ยุ โวโรปนํ
เหยียบ ทุบ ตี ฆ่า ทำร้าย เบียดเบียน
  อา-กม อกฺกม เหยียบ, ย่ำ [ต. อกฺกนฺโต]
  มถ มตฺถ มถ มตฺถ มเถ รวบกวน, ทำให้วุ่นวาย, ย่ำยี
  มทฺท มทฺท เหยียบ, ย่ำ, ย่ำยี, ขยำ [ต. มตฺโต]
  โอ-มทฺท โอมทฺท เหยียบลง, ขยุ้มลง ...
  ป-หร ปหร ประหาร, ทุบ, ตี (สิ่งมีชีวิต) [ต. ปหโต]
  ปุถ ย เณ ณย ปุตฺถย โปเถ-ถย ประหาร, ทุบ, ตี [#วัต. นิปฺโปเถติ]
  กุฏ เณ ณย โกเฏ-ฏย ตอก, ตำ, ทุบ, บุ
  โกฏฺฏ อ เณ ณย โกฏฺฏ โกฏฺเฏ-ฏย ตอก, ตำ, ทุบ, บุ
  ทุ ณุ ณา; นา ทุโณ ทุณา ทุนา เบียดเบียน  อ อุปทฺทโว
  หน หน ฆ่า, เบียดเบียน, กำจัด [วัต. หญฺญติ กัม.; วธติ วเธติ (หน>วธ); วเธติ เหตุ.; ฆาเตติ (หน>ฆาต); ฆาเตติ ฆาตยติ เหตุ. สัต. ฆาตเย เหตุ. ต. หโต ตู. หนฺตฺวา วธิตฺวา ฆาเตตฺวา ฆตฺวา ตุํ. หนฺตุํ]  ณี ปาณฆาตี ปรูปฆาตี  ณฺวุ ฆาตโก โคฆาตโก โจรฆาตโก หํสฆาตโก  ตุ หนฺตา วชฺฌตา  รู วธู  ณฺย วชฺโฌ  วโธ อนูปฆาโต  ยุ อาฆาตนํ
  หน หญฺญ เบียดเบียน, กระทบกระทั่ง [วัต. หญฺญติ กัต.]
  หิสิ  ํอ เณ ณย หึส หึเส-สย เบียดเบียน  ณฺวุ อหึสโก (น-)
  ปีฬ เณ ณย ปีเฬ-ฬย เบียดเบียน, บีบคั้น, ฆ่า
  ฆฏ เณ ณย ฆเฏ-ฏย เบียดเบียน, เบียดเสียด, รวมกัน
  พาธ พาธ ห้าม; ทำลาย, ฆ่า, เบียดเบียน  อ อาพาโธ
  ฆฏ เณ ณย ฆเฏ-ฏย เบียดเบียน, เบียดเสียด, รวมกัน
  พุธิ พธ เณ ณย พุนฺเธ-ธย เบียดเบียน  ปลิโพโธ (ปริ-)
  เหฐ เหฐ เบียดเบียน, บีบคั้น [#วัต. วิเหฐติ]
  วิธ วิชฺฌ แทง, เสียดแทง [ต. วิทฺโธ ตู. วิทฺธา]
  ปฏิ-วิธ ปฏิวิชฺฌ แทงตลอด [ต. ปฏิวิทฺโธ ตู. ปฏิวิทฺธา]
  รุช รุชฺช แทง, เสียดแทง; เป็นโรค, เจ็บป่วย  ณ โรโค
  กุฏ เณ ณย โกเฏ-ฏย ตี, ทุบ, เคาะ, ตัด, เกี่ยว, ปัน
  อา-กุฏ เณ ณย อาโกเฏ-ฏย ตี (กลอง), ...
  ทุส ทุสฺส ไม่ชอบใจ, ทำลาย, ประทุษร้าย [ต. ทุฏฺโฐ]  โทโส ปโทโส
  อป-ราธ อปรชฺฌ ประทุษร้าย, ผิด
ตัด เจาะ ทำลาย แตก เสื่อม
  ลู นา ลูนา ลุนา ตัด, เกี่ยว [ต. ลูโน]  ยุ ลวนํ  โลณํ
  กนฺต กนฺต ตัด, ผ่า, เชือด, ควัก; กรอด้าย, ปั่นด้าย
  ผล ผฬ เณ ณย ผาเล-ลย ตัด, ผ่า
  เว วย วาย กรอด้าย; ให้เหี่ยวแห้งไป; สรรเสริญ; สำรวม  วายุ วาโย ตนฺตวาโย 
  กุส กุส ตัด, ด่า ...
  ธุ นา ธุนา กำจัด, ทำลาย
  ธํส เณ ณย ธํเส-สย กำจัด, ทำลาย
  ทูส เณ ณย ทูเส-สย กำจัด, ทำลาย, ประทุษร้าย  ณฺวุ กุลทูสโก กุฏิทูสโก
  ทล อ เณ ณย ทล ทาเล-ลย ทำลาย, แตก [#วัต. ปทาเลติ]
  ภิท  ํอ ภินฺท ทำลาย, ต่อย, ตัด; ต่างกัน  สกมฺม. [ต. ภินฺโน]  ตุ เภตฺตา
  ภิท ภิชฺช แตก; ต่างกัน อกมฺม. [ต. ภินฺโน  #วัต. ปภิชฺชติ]  อ #ปฏิสมฺภิทา  เภโท สีลเภโท
  ผล ผล แตกสลาย; ทำลาย; สำเร็จ, เผล็ดผล
  ผุลฺล ผุลฺล บาน, เผยออก, แตก, ทำลาย, สลาย [ต. ผุลฺลิโต]
  ผุฏ อ เณ ณย ผุฏ โผเฏ-ฏย บาน, เผยออก, แตก, ทำลาย, สลาย; สะบัด, ปรบ [ต. ผุลฺโล]  ยุ โผฏนํ ปรบ(มือ)
  ภญฺช ภญฺช หัก; ผ่า, ทำลาย [ต. ภคฺโค ภฏฺโฐ]  ภคฺโค ภงฺโค
  ภช ภช แบ่ง, จำแนก; คบ, เสพ ณฺย ภาคฺโย  สํวิภาโค  ติ ภตฺติ วิภตฺติ  ยุ ภชนํ
  ภาช เณ ณย ภาเช-ชย แจก, จำแนก ภาโค  ติ วิภตฺติ
  นส นสฺส ฉิบหาย, พินาศ [วัต. นาเสติ นาสยติ เหตุ. ต. นฏฺโฐ; นาสิโต เหตุกัม.]  ณฺวุ กปฺปวินาสโก  วินาโส
  ลี อ ย ลย ลาย ลีย ละลาย, พินาศ, ย่อยยับ [วัต. วิลียติ]
  เฉ ฉว ตัด, ฉีก, ขาด, ทำลาย [ตู. เฉตฺวา]
  ฉิท  ํอ ฉินฺท ตัด, บั่น, แบ่ง, ผ่า, ทอน, ชิง สกมฺม. [ต. ฉินฺโน ตู. อจฺฉินฺทิ อ-ฉึทณี สนฺธิจฺเฉที
  อา-ฉิท  ํอ อจฺฉินฺท ตัด, ชิง สกมฺม. [ต. อจฺฉินฺโน ตู. อจฺเฉชฺชิ อา-ฉิท-ย]
  สํ-อุ-ฉิท  ํอ สมุจฺฉินฺท ตัดขาด ... สกมฺม.
  อุ-ฉิท  ํอ อุจฺฉินฺท ตัด, ขจัด สกมฺม. [วัต. อุจฺฉิชฺชติ กัม. ต. อุจฺฉิฏฺโฐ ‘อันเขาทิ้ง, อันเป็นเดน’]
  ฉิท ฉิชฺช ขาด, ทะลุ, แตก, สลาย อกมฺม. [วัต. #ปจฉิชฺช ต. ฉินฺโน]  ฉิทฺท เฉโท ยุ ฉิชฺชน
  ฉิทฺท เณ ณย ฉิทฺเท-ทย เจาะ, เป็นรู, เป็นโพรง
  เฉท เณ ณย เฉเท-ทย ตัด, ผ่า ...
  ขี ขีย สิ้น, เสื่อม, หมด; อยู่, อาศัย [วัต. เขเปติ เหตุ. ต. ขีโณ]  ขโย ปริกฺขโย ธนกฺขโย
ขุด ไถ ไส
  กส กส กสฺส ไถ, เสือก, ไส [วัต. กสาเปติ เหตุ. (ไม่วุทธิ)] ต. กฏฺโฐ]  ณฺวุ กสโก กสฺสโก  อิ กสิ
  ขน ขน ขุด, เจาะ, ไช [วัต. ขนาเปติ เหตุ. (ไม่วุทธิ) ต. ขโต]  กฺวิ #สงฺโข (สํ-)  ตุ ขตฺตา
  ตจฺฉ ตจฺฉ ถาก, ไส, ทำให้บาง  ณฺวุ ตจฺฉโก
  ลิข ลิข เขียน; ทำให้บาง (กลึง, ขัด, ขูด)
คด งอ
  อิญฺช อิญฺช ไหว, หวั่นไหว, งอ, คู้เข้า [#วัต. สมิญฺชติ, สมฺมิญฺชติ]
  กุฏ กุฏ คด, โค้ง, งอ, โกง, บิด, ตัด, เกี่ยว, ปัน
  ภุช ภุช คด, งอ, (งู) ขด [ตู. #อาภุชิตฺวา (นั่ง) คู้(บัลลังก์)]
ครอบงำ กดขี่
  อภิ-ภู อภิภว ครอบงำ [ต. อภิภูโต ตู. อภิภุยฺย]  กฺวิ อภิภู #สพฺพาภิภู
  ป-สห อ ย ปสห ปสยฺห กงฺข กดขี่, ข่มเหง [ตู. ปสยฺห]  ณฺย ปสยฺโห
สำเร็จ
  กปฺป อ เณ ณย กปฺป กปฺเป-ปย สำเร็จ, กำหนด, ถึง, บรรลุ; ทำ, คิด, นึก... ; ตัด, โกน
  ตีร เณ ณย ตีเร-รย ทำ(การงาน)สำเร็จ  ยุ สนฺตีรณํ
  สิธ สิชฺฌ สำเร็จ [ต. สิทฺโธ]
  สาธ อ ย สาธ สาธย สำเร็จ [วัต. สาเธติ เหตุ.]
  สํ-อิธ สมิชฺฌ สำเร็จ  ติ สมิทฺธิ
  สํ-ปท สมฺปชฺช ถึงพร้อม, สำเร็จ, สมบูรณ์ [วัต. สมฺปาเทติ เหตุ. ต. สมฺปตฺโต สมฺปนฺโน; สมฺปาทิโต เหตุกัม.]  อ สมฺปทา  ติ สมฺปตฺติ
  นิ-ฐา นิฏฺฐา ตั้ง, ตั้งลง, สำเร็จ, จบ [ต. นิฏฺฐิโต]
  นิ-ปท นิปฺปชฺช นิปฺผชฺช ถึงพร้อม, สำเร็จ, สมบูรณ์ [วัต. นิปฺผาเทติ เหตุ. ต. นิปฺปนฺโน นิปฺผนฺโน]  ติ นิปฺปตฺติ นิปฺผตฺติ
  อว-โส อวสฺย จบลง, สำเร็จลง, สิ้นสุดลง [ต. อวสิโต #วัต. ปริโยสาเปติ เหตุ.]   อวสาโย  ยุ อวสานํ โอสานํ ปริโยสานํ
เจริญ สว่าง รุ่งเรือง มั่นคง
  วฑฺฒ วฑฺฒ เจริญ, งอกงาม, เติบโต, เพิ่มขึ้น [วัต. วฑฺเฒติ เหตุ. ตู. วฑฺเฒตฺวา เหตุ. ต. วุฑฺโฒ]  ติ วุฑฺฒิ
  รุจ โรจ รุ่งเรือง, งดงาม [#วัต. วิโรจติ]  อิ รุจิ ธมฺมรุจิ  ยุ โรจโน วิโรจโน
  ชุต อ เณ ณย โชต โชเต-ตย สว่าง, รุ่งเรือง, โพลง  ยุ โชตโน
  ทีป ทิปฺป สว่าง, รุ่งเรือง, โพลง; ร้อน, ไหม้ [#ต. อาทิตฺโต]  ทีโป ปทีโป ประทีป, โคมไฟ ทีโป ทวีป  ติ ทิตฺติ ความสว่าง รุ่งเรือง
  ภา ภา ภาย สว่าง, รุ่งเรือง, แจ่มแจ้ง [#วัต. วิภาติ วิภายติ ปภาติ ปฏิภาติ ต. วิภาโต]  กฺวิ #ปภา
  ภาส ภาส สว่าง, รุ่งเรือง; พูด  ยุ ภาสโน
  ชล ชล สว่าง, รุ่งเรือง, บริบูรณ์; คม; หวั่นไหว [วัต. (อคฺคึ) ชาเลติ เหตุ. #(อคฺคิ) ปชฺชลติ]
  พห พห เจริญ, มั่นคง [ต. พาฬฺโห]
  ผายี ผาย เจริญ, เพิ่ม [ต. ผาโต ผีโต]  ยุ เผโณ  ติ ผาติ
  ถิร ถิร มั่นคง
กราบ ไหว้ บูชา นอบน้อม เคารพ สักการะ
  วนฺท วนฺท ไหว้  ณฺวุ วนฺทโก  ยุ วนฺทนํ
  อภิ-วที เณ ณย อภิวาเท-ทย กราบไหว้, อภิวาท, สรรเสริญ
  นมสฺส นมสฺส น้อมไหว้
  วิ-อติ-นม เณ ณย วีตินาเม-มย (ยังกาล) ให้น้อมไปล่วงวิเศษ, ให้เวลาผ่านไป เหตุ.
  นม นม น้อม, นอบน้อม
  โอ-นม โอนม น้อมลง, ก้มลง [วัต. โอนมาเปติ เหตุ. (ไม่วุทธิ) ต. โอนโต]
  อุป-นม เณ ณย อุปนาเม-มย น้อมเข้าไป, นำเข้าไป, น้อมถวาย
  มาน อ เณ ณย มาน มาเน-นย บูชา, นับถือ  ยุ มานนํ มานนา
  ปูช เณ ณย ปูเช-ชย บูชา  ณฺวุ อาจริยปูชโก ปติปูชิกา (อิตฺถี)  ปูชา
  อป-จาย อปจาย บูชา, นับถือ, เคารพ  ณี อปจายี วุฑฺฒาปจายี  ติ อปจิติ  ยุ อปจายนํ อปจายนา
  ยช ยช บูชา, บูชาเทพ, เซ่นสรวง [ต. ยิฏฺโฐ]  ยาโค  ยุ ยชนํ
  หุ หว ชุโห (เทฺวภาวะ) บูชา   ยุ หวนํ #อาหุนํ
  สํ-กร โอ สกฺกโร ทำโดยดี, สักการะ [ตู. สกฺกจฺจ #อธิกิจฺจ]
  ครุ-กร โอ ครุกโร ทำให้หนัก, เคารพ
เกิด อุบัติ
  ชน ชาย เกิด [ต. ชาโต ตู. ชนิตฺวา; ชเนตฺวา เหตุ. (ไม่วุทธิ)กฺวิ อตฺรโช กมฺมโช วาริโช อณฺฑโช ชลโช อนุโช ทฺวิโช  ชโน  ณฺวุ ชนโก ชนิกา  ตุ ชนฺตุ (แจกอย่าง ครุ) ติ ชาติ
  วิ-ชน วิชาย คลอด (ลูก) [ต. วิชาโต]
  สํ-ชน สญฺชาย เกิด, เกิดพร้อม, เกิดดี, เกิดเอง [ต. สญฺชาโต]
  สู อ ย สู สูย คลอด (ลูก), ให้เกิด, เกิด, ประสูติ [#วัต. ปสวติ]
  อณฺฑ อณฺฑ ออก (ไข่)
  อุ-ปท อุปฺปชฺช เกิดขึ้น [วัต. อุปฺปาเทติ เหตุ. อัช. อุทปาทิ อุ-ทฺ-อ-ปท-ย-อี ต. อุปฺปนฺโน; อุปฺปาทิโต เหตุกัม. ตู. อุปฺปชฺช]  ตุ อุปฺปชฺชตา  ณ อุปฺปาโท  ติ อุปฺปตฺติ  ยุ อุปฺปชฺชนํ
  อุป-ปท อุปปชฺช เกิดขึ้น, ปรากฏขึ้น; เข้าถึง [วัต. อุปปชฺชเร (=อุปปชฺชนฺติ ใช้ในคาถา)]  ยุ อุปปชฺชนํ
  นิ-วตฺตุ นิพฺพตฺต เกิด, บังเกิด [วัต. นิพฺพตฺตติ อัช. นิพฺพตฺติ ต. นิพฺพตฺโต]
มี เป็น (กิริยา ‘มี’ ในภาษาบาลี เป็น อกัมมกิริยา)
  ภู ภว มี, เป็น [อนีย. ภวนีโย ต. ภูโต; ภาวิโต เหตุกัม. ตู. ภวิตฺวา; ภาเวตฺวา เหตุ.] กฺวิ สยํภู สยมฺภู สพฺพาภิภู อภิภู  ณี วิภาวี  ตุ ภวิตา #อภิภวิตา  ภโว ปภโว อตฺตสมฺภโว  ภาโว วิภโว  ติ สมฺภูติ วิภูติ  ยุ ภวนํ ภาวนา
  หุ โห มี, เป็น [อัช. อโหสิ อเหสุํ; ตู. หุตฺวา สมานกาล.]
  ป-หุ ปโห เพียงพอ, มีพอ, มีมาก ‘มีทั่ว’; เจริญ [วัต. นปฺปโหติ (น-) ต. ปหุโต ปหูโต]  ปหุโก (ก สกัตถะ)  ยุ ปโหนโก (ก สกัตถะ)
  อส * มี, เป็น
[วัต. อตฺถิ สนฺติ; อสิ อตฺถ; อมฺหิ อสฺมิ; อมฺห อสฺม
ปัญ. อตฺถุ สนฺตุ; อาหิ อจฺฉ อตฺถ; อมฺหิ อมฺห หิย. อาสิตฺถ
สัต. อสฺส อสฺสุ อสฺสุํ; อสฺส อสฺสถ; อสฺสํ อสฺสาม; สิยา สิยุํ; สิยํ
อัช. อาสิ อาสี อาสุํ; อาสิ อาสี อาสิตฺถ; อาสึ อาสิมฺหา]
  วิท วิชฺช มี [#วัต. สํวิชฺชติ]
เป็น ตาย แก่
  ชีว ชีว เป็นอยู่, มีชีวิตอยู่  ณี ธมฺมชีวี  ทุชฺชีวํ สุชีวํ
  อา-สส อสฺสส หายใจ [#วัต. ปสฺสสติ]
  มร มร ตาย [วัต. มิยฺยติ มียติ (มร>มิยฺย มีย) มาน. มิยฺยมาโน มียมาโน ต. มโต; มาริโต มาราปิโต เหตุกัม.]  ณฺวุ หตฺถิมารโก  มาโร  ยุ มรณํ
  จุ จว เคลื่อน, ตาย  ติ จุติ  ยุ จวนํ
  ชิร ชีร เก่า, แก่, คร่ำคร่า [ต. ชิณฺโณ]  อ ชรา
เกลี่ย โปรย หว่าน กระจาย
  ผุ นา ผุนา ฝัด, โปรย, โรย
  วป วป หว่าน, ปลูก; ทอ; โกนศีรษะ [ต. วุตฺโต]  ณฺวุ วาปโก ณฺย วปฺโป วาโป ยุ วปนํ
  รุป เณ ณย โรเป-ปย หว่าน, ปลูก; ยก [ต. โรปิโต]  ยุ โรปนํ
  กิร กิร เรี่ยราย, เกลี่ย, โปรย, เกลื่อน [ต. กิณฺโณ #ปกิณฺโณ]
  สํ-กิร สงฺกิร เรี่ยราย, เกลี่ย, ... ปะปน [ต. สงฺกิณฺโณ]
  สํ-ภิท  ํอ สมฺภินฺท เรี่ยราย, ปะปน, เกลื่อนกล่น [ต. สมฺภินฺโน]
  โอ-กิร โอกิร โปรยลง, หว่าน, ทำให้เรี่ยราด
  วิ-ป-กิร วิปฺปกิร เกลื่อนกล่น, กระจัดกระจาย [#ต. ปกิณฺโณ]
  สํ-สชฺช สํสชฺช ปะปน, เจือปน, เกี่ยวข้อง, คลุกคลี  อ สํสคฺโค  ณ สงฺโค
รด ราด เปียก แห้ง
  วสฺส วสฺส (ฝน) ตก, รด, โปรย  อ วสฺสํ วสฺโส  ติ วุฏฺฐิ
  อติ-วสฺส อติวสฺส รั่ว
  สิจ  ํอ สิญฺจ รด, ราด, เท, ไหลออก ... [ต. สิตฺโต]
  ป-ฆร ปฆร ปคฺฆร รด, ราด, เท, ไหลออก, พรม ...   ยุ ปคฺฆรณํ
  สนฺทู สนฺท ไหลออก [#วัต. วิสฺสนฺทติ, อภิสนฺทติ]  อ นิสฺสนฺโท
  สุ สว ไหลไป; ให้เกิดขึ้น; เป็นใหญ่
  อญฺชุ อญฺช หยอด, ทา, เจิม; ปรากฏ; เจือปน; เว้น
  กิลิท กิลิทฺย กิลิชฺช เปียก, ชื้น, ชุ่ม, ชุ่มชื้น [ต. กิลินฺโน]
  ติม อ เณ ณย เตม เตเม-มย เปียก, ชื้น, ชุ่ม, ชุ่มชื้น [ต. ตินฺโต]
  มิเล มิลาย เหี่ยวเฉา, อับแสง [ต. มิลาโต]
  สุส สุสฺส แห้ง, เหี่ยว, ผอม, ซูบซีด [ต. สุกฺโก สุกฺโข]
  สุกฺข สุกฺข แห้ง, ไม่สนใจ, ไม่ตั้งใจ [วัต. สุกฺขาเปติ เหตุ. ตาก(จีวร) ต. สุกฺโก สุกฺโข]
ห้าม ปิด กั้น บัง เปิด นุ่งห่ม
  วร อ เณ ณย วร วาเร-รย วเร-รย ปิด, กั้น  [#วัต. อาวรติ]  ณฺย นิวารโย ทุนฺนิวารโย
  วิ-วร อ เณ ณย วิวร วิวเร-รย เปิด [วัต. วิวราเปติ เหตุ. (ไม่วุทธิ)] ต. วิวโฏ]
  นิ-วร เณ ณย นิวาเร-รย ห้าม, กั้น  ยุ ทนฺตาวรณํ
  ปริ-วร เณ ณย ปริวาเร-รย กั้นรอบ, แวดล้อม [ต. ปริวุโต]  ปริวาโร
  รุธ  ํอ เอ รุนฺธ รุนฺธิ รุนฺธี รุนฺเธ รุนฺโธ ปิด, กั้น, ห้าม [ต. รุทฺโธ]
  ถก อ เณ ณย ถก ถเก-กย ปิด, กั้น, กระทบกระทั่ง
  ฉท เณ ณย ฉาเท-ทย มุง, บัง, ปิด กั้น, ปิดบัง [ต. ฉนฺโน #วัต. ปฏิจฺฉาเทติ]
  อา-ฉท เณ ณย อจฺฉาเท-ทย นุ่งห่ม, ปกปิด
  นิ-วส เณ ณย นิวาเส-สย นุ่งห่ม [ต. นิวตฺโถ]  นิวาโส
  ปริ-ธา ปริธา ปริทห นุ่งห่ม
  ปา-อา-รฺ-อุป ปารุป ห่ม  ยุ ปารุปนํ
  ปิ-ธา ปิธา ปิทห ปกปิด, ห่อหุ้ม, ปิด, กั้น [วัต. ปิทหาเปติ เหตุ. (ไม่วุทธิ) ต. ปิทหิโต ปิหิโต]
  อปิ-ธา อปิธา อปิทห ปกปิด, ห่อหุ้ม, ปิด, กั้น [ต. อปิทหิโต อปิหิโต]
  กุชฺช กุชฺช คว่ำ, คว่ำลง, คว่ำหน้า, ก้มหน้า [#วัต. นิกฺกุชฺชติ]
  อุ-กุชฺช อุกฺกุชฺช หงาย, หงายขึ้น
สำรวม ระวัง
  สํ-วร อ เณ ณย สํวร สํวเร-รย สำรวม, ระวัง, ปิด, กั้น  อ สํวโร  ยุ สํวรณํ
  สํ-ยมุ สํยม สํยจฺฉ สำรวม, ข่มอินทรีย์ [ต. สํยโต]  อ สํยโม สญฺญโม
  ขมฺภ ขภิ ขมฺภ ข่มไว้, ปิดกั้น, ขัดขวาง; ค้ำจุน [#ตู.วิกฺขมฺเภตฺวา]  #วิกฺขมฺโภ ขมฺโภ ไม้ค้ำ, ผู้ค้ำจุน ยุ #วิกฺขมฺภนํ
ผูก ร้อย ติด เย็บ
  พนฺธ พนฺธ ผูก, พัน, มัด, รัด [ต. พนฺโธ พทฺโธ]
  สิ ณุ สิโณ ผูก, พัน, รัด
  สํ-นห สนฺนยฺห ผูก, สวม (เกราะ) [ต. สนฺนทฺโธ ตู. สนฺนยฺห]   ยุ #อุปนยฺหนํ
  เวฐ อ เณ ณย เวฐ เวเฐ-ฐย ผูก, พัน, รัด [ตู. เวเฐตฺวา #วัต. นิพฺเพฐติ]
  วุ ณา วุณา ร้อย
  ลค ลค ลคฺค ติด, ข้อง, เกี่ยวข้อง, แขวน, คล้อง [ต. ลคฺโค]
  ลพิ ลมฺพ เหนี่ยว, แขวน, ห้อย, คล้อง [#วัต. วิลมฺพติ ยึดเหนี่ยว, ห้อย ...  อวลมฺพติ พึ่งพา, ห้อย ...]
  สช สชฺช ติด, ข้อง, ไม่คล่อง [ต. สฏฺโฐ]  ณ อุปสคฺโค
  สิว สิพฺพ เย็บ
ประดับ ตกแต่ง
  ปิลธิ ปิลนฺธ ประดับ, ตกแต่ง
  มฑิ อ เอ มณฺฑ มณฺเฑ ประดับ, ตกแต่ง  ยุ มณฺฑนํ
  ภูส อ เณ ณย ภูส ภูเส-สย ประดับ, ตกแต่ง  ยุ #วิภูสนํ
ปล่อย พ้น
  มุจ  ํอ มุญฺจ ปล่อย, แก้, ถอด สกมฺม. [อัช. โมจยิ ยอาคม ภวิส. โมกฺขติ ต. มุตฺโต ตุํ. โมเจตุํ #โอมุกฺโก]
  มุจ มุจฺจ หลุด, พ้น อกมฺม. [ภวิส. โมกฺขติ ต. มุตฺโต]  อ โมกฺโข วิโมกฺโข  ติ วิมุตฺติ
อยู่ อาศัย
  วิ-หร วิหร อยู่, อาศัย  ณี สุขวิหารี  วิหาโร
  วส วส อยู่, อาศัย [ภวิส. วจฺฉติ ตัพ. วตฺถพฺพํ ต. วุตฺโถ]  ณี สาวตฺถีวาสี ทิสาวาสี
  อธิ-วส   อยู่ทับ, อยู่อาศัย, รับ (คำ/นิมนต์), อดกลั้น, สิง, สิงสถิตย์  [วัต. อธิวาเสติ เหตุ. ต. อธิวตฺโถ อธิวุตฺโถ  กัต. กัม. เหตุกัม.]
  ปฏิ-วส ปฏิวส อยู่, อาศัย
  อา-วส อาวส อาศัยอยู่, อยู่ครอง  อาวาโส #สํวาโส  อาวสโถ
  อธิ-อา-วส อชฺฌาวส อยู่ครอบครอง
ฉาบ ทา เปื้อน ย้อม
  ลิป  ํอ ลิมฺป ฉาบ, ทา, ลูบไล้
  มกฺข อ เณ ณย มกฺข มกฺเข-ขย ทา, ลูบไล้, ลบหลู่
  รญฺช อ ย รช รญฺช รชฺช ย้อม, กำหนัด [ต. รตฺโต]  ยุ รชนํ
เผา ไหม้ ต้ม หุง สุก
  ปจ ปจ หุง, ต้ม, ปรุง (อาหาร), เผา, ไหม้ สกมฺม.
[วัต. ปจฺจติ กัม.; ปจาเปติ เหตุ. (ไม่วุทธิ) มาน. ปจฺจมาโน กัม. ต. ปกฺโก]  นิปโก  ปาโก
  ปจ ปจฺจ สุก อกมฺม.  [ต. ปกฺโก] วิปาโก ปริปาโก
  ตป อ ย เณ ณย ตป ตปฺป ตปฺเป-ปย ร้อน, เร่าร้อน, เผา; อิ่ม, เอิบอิ่ม [ต. ตตฺโต]  ณี อาตาปี อาตโป  อาตาโป อาตปฺโป
  ตป ตป สะดุ้ง, กลัว; เป็นใหญ่ [วัต. #อุตฺตปติ โอตฺตปฺปติ]  โอตฺตปฺปํ
  ฌป อ เณ ณย ฌป ฌาเป-ปย เผา, ไหม้ [วัต. ฌาเปติ กัต. เหตุกัต. ต. ฌาโม; ฌาปิโต เหตุกัม. ตู. ฌาเปตฺวา กัต. เหตุกัต.]
  เฌ เฌ ฌาย (เอ>อาย)  เผา, ไหม้, เร่าร้อน, สว่าง; เพ่ง, คิด [ตู. ฌายิตฺวา]
  ทห ฑห ทห ฑห ไหม้, (อันไฟ) เผา [วัต. ทยฺหติ มาน. ฑยฺหมาโน กัม. ต. ทฑฺโฒ]  ณฺวุ ฉวฑาหโก  ปริฬาโห  ยุ #อาฬาหนํ
  ป-กุถ ปกฺกุฏฺฐ เดือด, เดือดพล่าน [ต. ปกฺกุฏฺฐิโต]
  วาส เณ ณย วาเส-สย อบ, รม (ทำให้มีกลิ่นหอม)  วาโส
ชำระ กวาด ล้าง อาบ
  สํ-มชฺช สมฺมชฺช ปัด, กวาด, ขัด, ถู, นวด
  ปริ-มชฺช ปริมชฺช ปัด, กวาด, ขัด, ถู, นวด, ลูบ, คลำ
  โธว โธว ล้าง
  ป-ขล เณ ณย ปกฺขาเล-ลย ล้าง, บ้วน (ปาก), ชำระ
  ปุญฺฉ ปุญฺฉ ปุญฺช เช็ด, ถู, ชำระ, กวาด
  สุธ สุชฺฌ หมดจด, บริสุทธิ์, สะอาด [วัต. โสเธติ โสธยติ เหตุ. ‘ให้หมดจด’ 
โสธาเปติ โสธาปยติ เหตุ. ‘ให้ชำระ’  ต. สุทฺโธ; โสธิโต เหตุกัมม. ‘ให้หมดจด’]  ติ สุทฺธิ #วิสุทฺธิ ยุ สุชฺฌนํ
  สุจ อ เอ สุจ สุเจ สะอาด, หมดจด; แสดง, ไป, เป็นไป  โสโก  ยุ โสจนํ
  ปุ อ นา ปว ปุนา ชำระ, สะอาด, หมดจด  ณฺวุ ปาวโก
  นฺหา นหา นฺหาย นหาย อาบ  [วัต. นฺหาเปติ เหตุ. (ไม่วุทธิ)ยุ นหานํ
  ฆํส ฆํส สี, ถู, บด
เชื่อถือ เลื่อมใส ผ่องใส เศร้าหมอง ขุ่นมัว
  สํ-ธา สนฺธา สทฺทห เลื่อมใส, เชื่อถือ; เชื่อมต่อ  อิ สนฺธิ
  ป-สท ปสีท ไม่มีมลทิน, หมดจด, ผ่องใส [วัต. ปสาเทติ เหตุ. ต. ปสนฺโน]
  ป-สท เณ ณย ปสาเท-ทย ยินดี, เลื่อมใส [วัต. ปสาเท-ทยติ กัต. เหตุกัต.ปสาโท
  เท ทย รักษา, ป้องกัน; หลับ; ชำระ; ดูหมิ่น [#วัต. นิทฺทายติ โวทายติ ตู. ปริโยทาเปตฺวา]  ทยา #นิทฺทา  ยุ #โวทานํ โวทาปนํ
  กิลิส กิลิสฺส เศร้าหมอง, เบียดเบียน, แผดเผา [ต. กิลิฏฺโฐ]
  ลุลิ ลุนฺถ เศร้าหมอง, ขุ่นมัว, เบียดเบียน, เดือดร้อน
รักษา คุ้มครอง เลี้ยง
  รกฺข รกฺข รักษา  ณี วาจานุรกฺขี  ณฺวุ รกฺขโก-ขิกา #อารกฺขโก วํสานุรกฺขโก  ตุ รกฺขิตา ทุรกฺโข  ยุ รกฺขณํ
  ปาล   ปาเล-ลย รักษา  ณฺวุ ปาลโก โคปาลโก ธนปาลโก ปเวณิปาลโก  ตุ ปาลยิตา  ทฺวารปาโล อุยฺยานปาโล
  กิต ติกิจฺฉ (เทฺวภาวะ) รักษาโรค, เยียวยา; รู้; ปรารถนา; อยู่; สงสัย  อ #วิจิกิจฺฉา
  คุป โคป คุ้มครอง, ปกครอง, รักษา [ต. คุตฺโต]  ณฺวุ สุสานโคปโก  ณ โคโป  ติ คุตฺติ อินฺทฺริยคุตฺติ
  ภร ภร เลี้ยงดู; นำไป [ต. ภโต-โฏ ภจฺโจ]  ตุ ภตฺตา ทุพฺภโร สุภโร  ณฺย ภาริโย  อ มาตาเปติภโร อตฺตภโร  ติ ภติ  ยุ ภรณํ
  ปุส อ ย นา เณ ณย ปุส ปุสฺส ปุสฺนา โปเส-สย เลี้ยงดู  ณฺวุ มาตุโปสโก
  ชคฺค ชคฺค ประคอง, ประคับประคอง, ปฏิบัติ, ซ่อมแซม [#วัต. ปฏิชคฺคติ]  ณฺวุ วิหารปฏิชคฺคโก
ชนะ แพ้
  ชิ เช ชย ชนะ [ตวนฺตุ. ชิตวา ต. ชิโต ตู. ชิตฺวา]  กฺวิ มารชิ  ตุ เชตา  ชโย วิชโย  ยุ ชยนํ
  ชิ นา ชินา ชนะ [อัช. อชินิ #ปฏิชินาติ ตู. ชินิตฺวา เชตฺวา]
  ปรา-ชิ ปราเช ปราชย แพ้ [ต. ปราชิโต]  อ ปราชโย
  ยุธ อ ย โยธ ยุชฺฌ รบ, สู้ [ต. ยุทฺโธ #ปยุทฺโธ]  ตุ ยุชฺฌิตา
เล่น
  กีฬ กีฬ เล่น  ณฺวุ สหปํสุกีฬโก
  ทิว ทิพฺพ เล่น  อ เทโว
  กุมาร อ เณ ณย กุมาร กุมาเร-รย เล่น  กุมาโร กุมารโก
แสวงหา
  คเวส อ เณ ณย คเวส คเวเส-สย แสวงหา, ค้นหา  ณี ปารคเวสี
  อิส เอส แสวงหา, ค้นหา [#วัต. ปริเยสติ ปริ-ยฺ-อิส]  ยุ เอสนา อเนสนา เอสนํ อเนสนํ
อาจ สามารถ กล้า กลัว
  สกฺก โอ สกฺโก อาจ [ณฺย. สกฺกา]
  สกฺก อุณา สกฺกุณา อาจ [สัต. สกฺกุเณยฺย อัช. อสกฺขิ ภวิส. สกฺขิสฺสติ กาล. อสกฺขิสฺส ตู. สกฺกุณิตฺวา]
  วิ-สห วิสห อาจ, กล้าหาญ, ปฏิญญา [#วัต. วิสหติ อุสฺสหติ]
  ภี ภาย กลัว [ต. ภีโต ตู. ภายิตฺวา]  ณ ภยํ  เภรโว  รุ ภีรุ ภีรุโก
  *ภิสิ ภึส กลัว [วัต. ภึสาเปติ เหตุ.]  ยุ ภึสนํ ความกลัว, น่าหวาดเสียว
  ภมฺภ ภมฺภ กลัว, หวั่นไหว, หวาดเสียว
  วิชี อ ย วิช เวช วิชฺช กลัว, หวั่นไหว, หวาดเสียว [#วัต. สํเวชติ สํวิชฺชติ อุพฺพิชฺชติ]
  อุ-สกิ อุสฺสงฺก กลัว, หวาดกลัว [#วัต. ปริสงฺกติ]
  ตส ตสฺส กลัว, หวาดกลัว, สะดุ้งกลัว  ตาโส
ซื้อ ขาย ตีราคา
  กี นา กีนา กีณา ซื้อ [วัต. กินาติ กีณติ]  ณฺวุ กยโก
  วิ-กี นา วิกฺกีนา วิกฺกีณา ขาย
  อคฺฆ อคฺฆ มีค่า, มีราคา [#วัต. อคฺฆาเปติ เหตุ. ตีราคา]
ไหว สั่น
  จล จล จญฺจล (เทฺวภาวะ) ไหว, หวั่นไหว, สั่น
  จุป จุป โจป ไหว, หวั่นไหว, สั่น , โงก (ง่วง) [อันต. จปลายนฺโต จุป-ลฺ-อาย อุ>อ] (ยุ โจปนํ อล จปโล อุ>อ ‘คนกลับกลอก’)
  อิญฺช อิญฺช ไหว, หวั่นไหว, งอ, คู้เข้า [#วัต. สมิญฺชติ, สมฺมิญฺชติ]
  อีร อีร ไหว, หวั่นไหว
  กปิ กมฺป กมฺป ไหว, หวั่นไหว   ณฺวุ #อนุกมฺปโก โลกานุกมฺปโก  กมฺปา  ยุ กมฺปนํ
  วิธ อ เณ ณย เวธ เวเธ-ธย ไหว, หวั่นไหว; เบียดเบียน
  กุป กุปฺป กำเริบ, สะเทือน, โกรธ, พินาศ [ต. กุปิโต]  ณ โกโป
  ขุภ อ เอ ย นา โขภ โขเภ ขุพฺภ ขุภนา หวั่นไหวอย่างรุนแรง [ตู. โขเภตฺวา #วัต. สํขุพฺภติ สงฺขุพฺภติ สํโขภติ สงฺโขภติ]
เป็นไป
  วตฺตุ วตฺต เป็นไป, เป็นอยู่, เลี้ยงชีวิต; หมุนไป; เลี้ยงดู, รับใช้; ห้าม  ติ วุตฺติ ชีวิตวุตฺติ #ปวตฺติ
  อติ-วตฺตุ อติวตฺต เป็นไปล่วง, (น้ำ) ล้น
  วฏฺฏ วฏฺฏ หมุนไป, ควร
กำหนด ระบุ
  องฺก อ เณ ณย องฺก องฺเก-กย กำหนด, หมาย, เป็นเครื่องหมาย
  ลกฺข เณ ณย ลกฺเข-ขย กำหนด [#วัต. สลฺลกฺเขติ]
  วิ-อว-ฐป ถป เณ ณย ววฏฺฐเป-ปย ววตฺถเป-ปย กำหนด, หมาย, ตั้งลงไว้ [ววฏฺฐเป ววตฺถเป ววฏฺฐาเป ววตฺถาเป เหตุ.  (ไม่วุทธิ)]
  ปริ-อิ   กำหนด [ตู. ปริจฺจ]
  นิ-ยมุ นิยม นิยจฺฉ ตัดสิน, วินิจฉัย, กำหนด; ประพฤติ [ต. นิยโต]  อ #วินิจฺฉโย
  สํ-ธา   หมายเอา [ตู. สนฺธาย ใช้เป็นกิริยาวิเสสนะ]
สงบ สงัด หลีกเร้น
  สมุ อ ย สม สมฺม สงบ, ระงับ, ทำความเพียร [ต. สนฺโต #วัต. วูปสเมติ วิ-อุป-สม เหตุ.]  ติ สนฺติ  ยุ สมโณ กลหวูปสมนํ
  ปฏิ-ป-สมฺภ ปฏิปสฺสมฺภ ปฏิปฺปสฺสมฺภ สงบ, ระงับ
  วิ-วิจ อ ย วิวิจ วิวิจฺจ สงัด, โดดเดี่ยว, ปลีกออก [ต. วิวิตฺโต ตู. วิวิจฺจ]  วิเวโก
  ป-อม   สงัด [ต. ปนฺโต]
  ลี ย นา ลีย ลีนา แอบ, ซ่อน, หลีกเร้น; ติดอยู่; รวมกัน [ต. ลีโน #วัต. นิลีนาติ สลฺลีนาติ ปฏิสลฺลีนาติ ลียติ นิลียติ ต. สลฺลีโน ตู. ลียิตฺวา]  อาลโย
สืบต่อ, พยายาม
  ฆฏ ฆฏฺฏ เณ ณย ฆเฏ-ฏย ฆฏฺเฏ-ฏย สืบต่อ, พยายาม, หมั่น, อุตสาหะ
  อา-รภ อ ย อารภ อารพฺภ ปรารภ, (กล่าวถึง, ตั้งต้น, ดำริ), ทำ, เริ่ม, ลงมือ, พยายาม
[ต. อารทฺโธ #อจฺจารทฺโธ ตู. อารพฺภ อารทฺธ ตุํ. อารทฺธุํ]
  อุ-สห อุสฺสห พยายาม; อดทนยิ่งขึ้นไป  อุสฺสาโห
  วายม วายม พยายาม
  ตทิ ตนฺท เกียจคร้าน, ประมาท, ไม่เอื้อเฟื้อ, เบียดเบียน
อดทน
  ขม ขม อดทน, อดโทษ, ควร, ชอบ [วัต. ขมาเปติ เหตุ. (ไม่วุทธิ) ต. ขมาปิโต เหตุกัม. (ไม่วุทธิ)]  อ โอวาทกฺขโม วจนกฺขโม  ติ ขนฺติ
  สห อ ย เณ ณย สห สยฺห สเห-หย อดทน, อดกลั้น  ยุ สหนํ
  ติช ติติกฺข (เทฺวภาวะ) อดทน; ผูก, ร้อย  อ ติติกฺขา
โกง หลอก ลวง
  กุฏ กุฏ คด, โค้ง, งอ, โกง, บิด, ตัด, เกี่ยว, ปัน
  วญฺจ เณ ณย วญฺเจ-จย เกลี้ยกล่อม, หลอกลวง
  กุห เณ ณย กุเห-หย โกง, ล่อลวง, ให้พิศวง  ณฺวุ กุหโก
  สฐ สฐ ล่อลวง, ฉ้อโกง; ฆ่า; เศร้าหมอง
บวช สึก
  ป-วช ปพฺพช ไป, ออกไป, บวช [อัช. #อนุปพฺพชิ บวชตาม; ปพฺพาเชสิ เหตุ.] ณฺย ปพฺพชฺชา
  ภม ภม หัน, หมุน [ต. ภนฺโต]
  วิ-ภม วิพฺภม หันกลับ, หมุนกลับ, หมุนผิด, สึก, ลาสิกขา [ต. วิพฺภนฺโต]
จูบ กอด
  จุมฺพ จุมฺพ จูบ, จุมพิต [#วัต. ปริจุมฺพติ]
  อา-ลิงฺค อาลิงฺค กอด
  สช สช กอด
ป่วย ไข้
  กิลม กิลม ลำบาก, เหน็ดเหนื่อย, ชอกช้ำ, เจ็บไข้, ไม่สบาย [ต. กิลนฺโต]  กิลมถ
  คิเล คิลย เจ็บไข้, ไม่สบาย [ต. คิลาโน]
ไอ จาม อาเจียน
  ขิป ขิป ไอ, จาม; ทิ้ง [วัต. ขิปาเปติ เหตุ. (ไม่วุทธิ)] ต. ขิตฺโต]
  กาส กาส ไอ, กระแอม
  วมุ วม อาเจียน; คายออก
ปูลาด ท่วม คลุม
  ป-ญป เณ ณย ปญฺญาเป-ญเป ปูลาด, ตั้งไว้, แต่งตั้ง, ฝัง, เก็บ [ต. ปญฺญตฺโต]
  ถร ถร ปูลาด
  อา-ถร อตฺถร ปูลาด, กราน (กฐิน) [ต. อตฺถโต]
  โอ-ถร โอตฺถร ปูลาด, ปกคลุม, ปิดบัง, ท่วมทับ
  สํ-ถร สนฺถร ปู, ปูลาด
  อธิ-โอ-ถร อชฺโฌถร อชฺโฌตฺถร ท่วมทับ, ครอบงำ, ปกคลุม
ประกอบ จัดแจง ตระเตรียม
  สํ-วิ-ธา/ทห สํวิทห จัดแจง, เตรียมการ, ประกอบ
  สชฺช อ เณ ณย สชฺช สชฺเช-ชย จัดแจง, เตรียมการ, ประกอบ; สร้าง, ทำ [ต. สฏฺโฐ]
  ปฏิ-ยต เณ ณย ปฏิยาเท-ทย (ต>ท) ตกแต่ง, จัดแจง  [ต. ปฏิยตฺโต]
  ยุช อ เณ ณย โยช โยเช-ชย ผูก, ประกอบ, รวบรวม [วัต. ยุชฺชติ กัม. #วัต. สํโยเชติ ต. ยุตฺโต #ปยุตฺโต สมฺปยุตฺโต]  ณฺย โยคฺโค นิโยชฺโช  โยโค #อุปโยโค  ยุ ยุญฺชนํ
  ยุช  ํอ ยุญฺช ผูก, ประกอบ, รวบรวม; อุตสาหะ, พยายาม [#วัต. อนุยุญฺชติ ต. อนุยุตฺโต]
ถูกต้อง สมควร ขัดแย้ง
  กปุ อ เอ กปฺป กปฺเป ควร, สมควร, อาจ, สามารถ, อาจมี, อาจเป็น
  อรห อ เณ ณย อรห อรเห-หย สมควร, เหมาะสม; บูชา  อ ปูชารโห
  ยุช ยุชฺช ตั้งใจ, ตั้งมั่น, มั่นคง; ควร, สมควร, ถูกต้อง, ใช้ได้ [ต. ยุตฺโต]  ติ ยุตฺติ
  วิ-รุธ วิรุชฺฌ คัดค้าน, ขัดแย้ง; ปรารถนา
  ปฏิ-กุส ปฏิกฺโกส คัดค้าน; ด่าตอบ
  ปฏิ-สิธุ ปฏิเสธ ห้าม, ปฏิเสธ [#วัต. นิเสธติ]  อ หิรินิเสโธ
  ปฏิ-ขิป ปฏิกฺขิป ห้าม, ปฏิเสธ (คน, สิ่งของ) [ต. ปฏิกฺขิตฺโต]
อื่นๆ
  ปูร ปูร เต็ม [วัต. ปูเรติ เหตุ. ตู. ปูเรตฺวา เหตุ. ต. ปุณฺโณ; ปูริโต เหตุกัม.]  ยุ ปูรณํ
  ทุห ทุห โทห รีดน้ำนม; ให้เต็ม; ฆ่า; ทำลาย
  ธม ธม ทำเป่าให้มีเสียง, เป่าให้ดัง; ก่อไฟ, เป่าไฟ
  วลชิ วลญฺช บริโภค, ใช้สอย
  เสว เสว เสพ, ใช้สอย, คบหา; ยินดี  ณี ปรทารูปเสวี  ณฺวุ เสวโก  เสวา  ยุ เสวนา ปรทารูปเสวนา เสวนํ
  วิ-สส วิสฺสส คุ้นเคย  วิสฺสาโส
  อฏฺฏ เณ ณย อฏฺเฏ-ฏย อึดอัด, บีบคั้น
  จุณฺณ เณ ณย จุณฺเณ-ณย บด, ละเอียด, แหลก
  วีช เณ ณย วีเช-ชย พัด, โบก [มาน. พีชยมาโน]
  อติ-มาน เณ ณย อติมาเน อติมานย เย่อหยิ่ง, จองหอง
  นฏ เณ ณย นฏ นเฏ-ฏย ฟ้อนรำ [ต. นจฺโจ นฏฺโฏ]  ณฺวุ นาฏโก-กา
  นจฺจ นจฺจ ฟ้อนรำ
  วิ-ลส วิลส สวยงาม, เยื้องกราย, กรีดกราย
  สุภ โสภ งาม, สว่าง, รุ่งเรือง; เบียดเบียน  นครโสภิณี  ยุ นครโสภนา (อิตฺถี)
  ปุปฺผ ปุปฺผ บาน  ปุปฺผํ
  สํ-จิต เณ ณย เจเต-ตย ซื้อขาย; อุตสาหะ, พยายาม; แกล้ง (ภาษาเก่า), จงใจ, เจตนา [ตู. สญฺจิจฺจ]  ณฺวุ เจตาปโก  ยุ เจตนา เจตาปนํ
  สิส สิสฺส เหลือ [#วัต. อวสิสฺสติ ต. อวสิฏฺโฐ]
  อุ-หท อุหท ถ่ายอุจจาระรด
  อุ-มิห อุมฺมิห ถ่ายปัสสาวะรด

ความคิดเห็น

แสดงความคิดเห็น

  • ที่อยู่เว็บและอีเมลจะเปลี่ยนเป็นลิงก์ให้อัตโนมัติ
  • แท็ก HTML ที่อนุญาตให้ใช้
  • ขึ้นบรรทัดและจัดย่อหน้าให้อัตโนมัติ

ข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับการตัวเลือกการจัดรูปแบบ

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.