ประมวลศัพท์บาลีตามหมวดหมู่

* เมื่อคลิกลิงค์แล้ว  กดปุ่ม [Home] บนคีย์บอร์ด เพื่อกลับมายังตำแหน่งต้นเอกสารได้

ปรับปรุง 8 พ.ย.60

  • ศัพท์ที่เป็นนามนาม:  ตัวหนา = ปุงลิงค์    ตัวหนาเอียง = นปุงสกลิงค์   ตัวหนาขีดเส้นใต้ = อิตถีลิงค์
  • ค้นหาศัพท์ในหน้านี้ ได้อย่างรวดเร็ว โดยการกด Ctrl+F แล้วพิมพ์อักษร/คำ ที่ต้องการค้นหา
สัตว์โลก
  • สัตว์ ชนฺตุ ‘ผู้เกิด’
  • สัตว์ สตฺโต ภูโต ภูตํ*
  • สัตว์ ปาโณ ‘มี ปราณ/ลมหายใจ/ชีวิต’
  • สัตว์มีชีวิต ปาณภูโต
  • หมู่สัตว์ หมู่ชน สัตว์โลก ปชา
บุคคล (เป็น ปุ. หรือ อิต. เท่านั้น)
  • ตน อตฺตา [อตฺต]
  • พรหม พฺรหฺมา [พฺรหฺม]
  • เทวดา เทโว เทวตา อมโร สุโร
  • เทวบุตร เทพธิดา เทวปุตฺโต เทวธีตา [-ธีตุ]
  • นางอัปสร นางฟ้า อจฺฉรา
  • พระอินทร์ สกฺโก เทวราชา มฆวา
    อินฺโท วชิรปาณิ
  • ยักษ์ ยักษิณี ยกฺโข ยกฺขินี
  • เปรต เปโต
  • สัตว์นรก เนรยิโก
  • ดิรัจฉาน ติรจฺฉาโน ติรจฺฉานคโต
  • อสุรกาย อสูร อสุโร อสุรกาโย
  •  
  • ชน คน ชโน ‘ผู้เกิด’ (ไม่เจาะจงว่าชายหรือหญิง)
  • บุคคล ปุคฺคโล (ไม่เจาะจงว่าชายหรือหญิง)
  • มนุษย์ คน มนุสฺโส (ไม่เจาะจงว่าชายหรือหญิง และไม่มีความหมายพิเศษสูงกว่าคำว่า ชน นร)
    มนุสฺสี (ไม่มีใช้)
  • คน นโร (ไม่เจาะจงว่าชายหรือหญิง)  นารี
  • ผู้ชาย บุรุษ ปุริโส ปุมา โปริโส โปโส (ไม่เจาะจงว่าชายหรือหญิงบ้าง) มานโว
  • ผู้หญิง หญิง สตรี อิตฺถี ถี
  • มาตุคาม ผู้หญิง มาตุคาโม
  • มหาชน มหาชโน (เป็นเอกวจนะเท่านั้น ในความหมายพหุวจนะ)
  • บริษัท ประชุมชน  ปริสา
  • เด็ก ทารก ทารโก ทาริกา กุมาโร กุมารี กุมารโก กุมาริกา พาโล
  • เด็กในท้อง คพฺโภ
  • เด็กทารก เด็กอ่อน ถนโป ถนปา ‘ดื่มจากเต้านม’
  • ดรุณ คนหนุ่มสาว ตรุโณ ตรุณี ยุวา [ยุว]  ยุวติ ยุวตี มาณโว มาณวโก มาณวิกา วนิตา
  • คนหนุ่ม ภิกษุหนุ่ม ทหโร
  • คนแก่ (ผู้ใหญ่ โดยอายุ โดยฐานะ ...) มหลฺลโก มหลฺลิกา
  • หญิงสาว สุตา
  • หญิงสาวน้อย กญฺญา
  • กุลบุตร กุลธิดา กุลปุตฺโต กุลธีตา [-ธีตุ]
  • เพื่อน มิตร สหาย มิตฺโต สหาโย สหายโก สหายิกา สุหชฺโช สขา สขี; สมฺม (อาลปนะ)
  • พระราชา พระราชินี ราชา [ราช] ราชินี มเหสี
  • พระราชบุตร พระราชธิดา  ราชปุตฺโต ราชธีตา [-ธีตุ]
  • กษัตริย์ นางกษัตริย์ เทวี ขตฺติโย ขตฺติยา ขตฺติยานี เทโว (=สมมุติเทพ) เทวี
  • 1 กษัตริย์ ขตฺติโย
  • พระเจ้าจักรพรรดิ จกฺกวตฺติ จกฺกวตฺตี
  • พระเจ้าแผ่นดิน ภูปติ ภูปาโล
  • อำมาตย์ อมาตย์ อมจฺโจ
  • นักรบ ทหาร โยโธ
  • 2 พราหมณ์ พฺราหฺมโณ พฺราหฺมณี
  • 3 แพศย์ พ่อค้า เวสฺโส
  • 4 ศูทร สุทฺโท
  • 0 จัณฑาล จณฺฑาโล
  • ทาส ทาโส ทาสี  ทาสในเรือน ฆรทาโส ฆรทาสี
  • คนใช้ จูฬุปฏฺฐาโก ปริจาริโก ปริจาริกา เจโฏ เจฏโก เปสฺโส เสวโก
  • ข้าศึก ศัตรู อริ ริปุ สตฺตุ อมิตฺโต
    สปตฺโต ปฏิภาโค ปจฺจามิตฺโต
    ปจฺจตฺถิโก  ปจฺจนิโก ปจฺจนีโก
    ปฏิปกฺโข วิปกฺโข
  • คนรวย เศรษฐี กฎุมพี คนมีทรัพย์ เสฏฺฐี กุฏุมฺพิโก กุฏุมฺพี ธนปติ มหทฺธโน สธโน
  • คนจน ทลิทฺโท ทฬิทฺโท ทุคฺคโต นิทฺธโน
  • ผู้รู้ วิญญูชน วิญฺญู
  • ผู้เจริญ (แปลโดยอรรถว่า ‘ท่าน…’)
    ภวํ [ภวนฺต] โภโต โภตี; โภ โภติ (อาลปนะ);
    ภทนฺโต ภทฺทนฺโต ภทฺโท ภทฺทา ภทฺโร
  • ผู้มีอายุ (แปลโดยอรรถว่า ‘ท่าน…’) อายสฺมา [อายสฺมนฺตุ]
  • เจ้า บดี ปติ
  • ผู้เป็นใหญ่ อธิบดี อธิปติ อิสฺสโร
  • ผู้ใหญ่ มหลฺลโก มหลฺลิกา
  • พระผู้เป็นเจ้า พระคุณเจ้า (เรียกนักบวช); เจ้า  แม่เจ้า นาย สุภาพบุรุษ สุภาพสตรี อยฺโย อยฺยา
  • คนมีปัญญา บัณฑิต ปณฺฑิโต ปณฺฑิตปุริโส เมธาวี ภูริ สปฺปญฺโญ
  • คนดี สํ สนฺโต [สนฺต]; สปฺปุริโส สุโปริโส
    สาธุ สาธุชีวี กลฺยาโณ กลฺยาณี กลฺยาณชโน กลฺยาณชฺฌาสโย กลฺยาณชฺฌาสยภูโต
  • ปัณเฑาะก์ ปณฺฑโก
  • ชาวเมือง นาคโร นครวาสี
  • แขก อาคนฺตุโก อติถิ ปาหุโน ปาหุนโก
  • คนพาล อันธพาล พาโล อนฺธพาโล
  • คนบ้า อุมฺมาโท มตฺโต อุมฺมตฺโต อุมฺมตฺตโก อุมฺมตฺติกา
  • คนง่อย ปีฐสปฺปี  dwarf วมโน
  • คนขี้เมา คนเมา นักเลงสุรา โสณฺโฑ สุราโสณฺโฑ
  • หญิงแพ้ท้อง โทหฬินี
สมุหนาม
  • สงฆ์ หมู่ คณะ สงฺโฆ คโณ 
    หมู่ภิกษุ ภิกฺขุสงฺโฆ
  • หมู่สัตว์ ปชา  มหาชน มหาชโน (เป็นเอกวจนะเสมอ และไม่จำเป็นต้องมีจำนวนมากมาย)
  • บริษัท หมู่ ปริสา 
    ภิกษุบริษัท ภิกฺขุปริสา
    ภิกษุณีบริษัท ภิกฺขุนีปริสา
    พรหมบริษัท พฺรหฺมปริสา
    ปริพพาชกบริษัท ปริพฺพาชกปริสา
  • ฝูง หมวด หมู่ พวก ประชุม กอง คณะ กาโย กลาโป ขนฺโธ สมุโห สมูโห สงฺฆาโต สญฺจโย สมุจโย สมุทาโย สมวาโย สตฺโถ สนฺโทโห ราสิ กทมฺพกํ สํหติ สมิติ
     
นักบวช
  • พระพุทธเจ้า พุทฺโธ พุทฺโธ สมฺพุทฺโธ สมฺมาสมฺพุทฺโธ; ทสพโล สพฺพญฺญู
    มุนินฺโท โลกนาโถ สุคโต มารชิ ชิโน ธมฺมราชา ตถาคโต สยมฺภู
  • พระผู้มีพระภาค ภควา [ภควนฺตุ]
  • พระอรหันต์ อรหา อรหํ [อรหนฺต] อรหนฺตี; อเสกฺโข
  • พระขีณาสพ ขีณาสโว ขีณาสวา ‘สิ้นอาสวะ’
  • พระโสดาบัน โสตาปนฺโน โสตาปนฺนา
  • อริยะ อริโย อริยา
  • สมณะ สมโณ
  • ภิกษุ ภิกษุณี ภิกฺขุ ภิกฺขุนี
  • ภิกษุคุมก่อสร้าง นวกมฺมิกภิกฺขุ
  • สามเณร สามเณโร สามเณรี
    สมณุทฺเทโส
    (สามเณรผู้มีอายุครบอุปสมบทแล้ว แต่ยังมิได้อุปสมบท)
  • ภิกษุหนุ่มและสามเณร ทหรสามเณรา
  • เถระ เถรี เถโร เถรี
  • อุปัชฌาย์ อุปชฺฌาโย อุปชฺฌายโก
  • สัทธิวิหาริก สทฺธิวิหาริโก สทฺธิวิหารี
    สทฺธิวิหารินี
    ‘ผู้อยู่ร่วม’ (ผู้บวชกับอุปัชฌาย์โดยตรง)
  • อันเตวาสิก อนฺเตวาสิโก อนฺเตวาสี
    อนฺเตวาสินี
    ‘ผู้อยู่อาศัยด้วย’ (ศิษย์ผู้มาอยู่ด้วย)
  • สาวก สาวโก สาวิกา
  • อาจารย์ นิสฺสโย ‘ผู้เป็นที่อาศัย(ของศิษย์)’
  • นิสิต นิสฺสิโต ‘ผู้อาศัย(อาจารย์)’
  • พราหมณ์ พฺราหฺมโณ พฺราหฺมณี
  • ฤาษี มุนี อิสิ มุนิ
  • นิครนถ์ โยคีเปลือย นิคณฺโฐ อเจลโก ทิฆมฺพโร
  • เดียรถีย์ อัญญเดียรถีย์ ติตฺถิโย อญฺญติตฺถิโย ‘ผู้มีลัทธิดังท่าเป็นที่ข้าม (นักบวชนอกพุทธศาสนา)
  • ปริพพาชก ปริพฺพาชโก ปริพฺพาชิกา
  • ดาบส ตาปโส ตาปสตาปสินี
  • โยคี โยคี
  • อุบาสก อุบาสิกา อุปาสโก อุปาสิกา
  • ผู้รักษา(ศีล)อุโบสถ อุโปสถิโก อุโปสถิกา
การศึกษา
  • ครู อาจารย์ ครุ อาจริโย สิกฺขาปโก
  • ศิษย์ สิสฺโส
  • นักเรียน นักศึกษา สิกฺขโก อุคฺคหณโก
ครอบครัว ญาติ
  • คหบดี พ่อเจ้าเรือน หญิงเจ้าเรือน คหปติ คหปตานี head of the household
  • หญิงแม่เรือน ฆรณี
  • คฤหัสถ์ ฆราวาส ผู้อยู่ครองเรือน คิหิ คหฏฺโฐ ฆราวาโส layman laywoman
  • หญิงที่รัก กานดา กนฺตา
  • คู่รัก คนรัก ชู้ ชาโร ชารา ชารี lover
  • พ่อ บิดา ปิตา [ปิตุ] father
  • แม่ มารดา มาตา [มาตุ] mother
  • พ่อ แม่ ชนโก ชนิกา ชนนี ‘ผู้ให้เกิด’
  • แม่นม แม่เลี้ยง พี่เลี้ยงนางนม ธาติ ธาตี nurse stepmother
  • ลูกชาย บุตร  ปุตฺโต โอรโส son
  • ลูกสาว ธิดา ธีตา [ธีตุ] สุตา daughter
  • ญาติ ญาตโก ญาติ ญาติโก ญาติกา พนฺธุ relative
  • พี่น้องชาย ภาตา [ภาตุ] ภาติโก brother
  • พี่น้องหญิง ภคินี sister
  • พี่ชาย เชฏฺฐภาตา เชฏฺฐภาติโก เชฏฺโฐ elder/older brother
  • พี่สาว  เชฏฺฐภคินี เชฏฺฐา elder/older sister
  • น้องชาย กนิฏฺโฐ กนิฏฺฐภาตา [-ภาตุ] อนุโช younger brother
  • น้องสาว กนิฏฺฐภคินี กนิฏฺฐา younger sister
  • หลาน ลูกของพี่น้องหญิง ภาคิเนยฺโย
    ภาคิเนยฺยา
    niece
  • หลาน ลูกของลูก นตฺตา นตฺตา นตฺตุธีตา [-ตุ] grandson granddaughter
  • เหลน ลูกของลูกของลูก ลูกของหลาน
    ปนตฺตา ปนตฺตา [-ตุ] great grandson
  • ลุง-อา (พี่ชาย-น้องชาย ของพ่อ) ปิตุโล uncle
  • ลุง-อา (พี่ชาย-น้องชาย ของแม่) มาตุโล uncle
  • ลุง (พี่ชาย ของพ่อ) มหาปิตา [-ปิตุ] ‘พ่อใหญ่’ uncle
  • อา (น้องชาย ของพ่อ)
    จุลปิตา จุลฺลปิตา จุฬปิตา จูฬปิตา [-ปิตุ] ‘พ่อน้อย’ uncle
  • ป้า-น้า (พี่สาว-น้องสาว ของพ่อ) ปิตุลานี ปิตุจฺฉา ปิตุภคินี aunt
  • ป้า-น้า (พี่สาว-น้องสาว ของแม่) มาตุลานี มาตุจฺฉา มาตุภคินี aunt
  • ลูกพี่ลูกน้อง cousin:
    ลูกชายของป้า/น้า (พี่สาว-น้องสาว ของพ่อ/แม่)
     ปิตุจฺฉาปุตฺโต paternal aunt's son
     มาตุจฺฉาปุตฺโต maternal aunt's son
    ลูกชายของลุง/อา (พี่ชาย-น้องชาย ของพ่อ/แม่)
     ปิตุลปุตฺโต paternal uncle's son
     มาตุลปุตฺโต maternal uncle's son
    (ถ้าเป็นลูกสาว เปลี่ยน -ปุตฺโต เป็น -ธีตา)
  • ปู่ ตา อยฺยโก ปิตามโห grandfather
  • ย่า ยาย อยฺยกา อยฺยิกา อยฺยกี อยฺยกานี มาตามหี grandmother
  • ทวด (พ่อ-แม่ของปู่ตาย่ายาย) ปยฺยโก ปยฺยิกา great-grandfather great-grandmother
  •  
  • นาย สามี ผัว สามิ สามี สามิโก ปติ master husband
  • เมีย ภรรยา ทาโร ชายา ภริยา ปชาปตี wife
  • เมียเก่า(ก่อนบวช) ปุราณทุติยิกา (หญิงที่สองผู้มีในก่อน)
  • พ่อตา พ่อ(ของ)เมีย; พ่อ(ของ)ผัว สสุโร สสฺสุโร father-in-law
  • แม่ยาย (แม่ของเมีย); แม่(ของ)ผัว สสฺสุ สสุรี สสฺสุรี mother-in-law
  • แม่ผัวและพ่อผัว แม่ยายและพ่อตา สสุรา สสฺสุรา สสฺสุสสฺสุรา
  • ลูกเขย (ผัวของลูกสาว) ชามาตา [-ตุ] son-in-law
  • พี่เขย น้องเขย (ผัวของพี่น้องหญิง) ภคินีปติโก ภคินีสามิ  brother-in-law
  • พี่ผัว น้องผัว (พี่น้องหญิงของผัว) นนนฺทา สามิภคินี sister-in-law
  • พี่เมีย น้องเมีย (พี่น้องชายของเมีย) สาโล ภริยาภาตา brother-in-law
  • (ลูก)สะใภ้ (เมียของลูกชาย) วธู วธุกา สุณฺหา  daughter-in-law
  • พี่สะใภ้ น้องสะใภ้ (เมียของพี่น้องชาย) ภาตุชายา sister-in-law
  • พ่อม่าย วิธโว มตภริโย widower
  • แม่ม่าย วิธวา มตสามิกา widow
  • หมัน วญฺฌ sterile
อาชีพ
  • เสมียน เลขโก
  • เลขานุการ เลขานุกาโร
  • ชาวนา กสโก กสฺสโก  
  • คนทำสวน อุยฺยานปาโล
  • พ่อครัว สูโท
  • คนทำขนม ปูปกาโร ปูปิโย
  • พ่อค้า วาณิโช วาณิชโก
  • หมอ แพทย์ เวชฺโช
  • ช่างไม้ ถปติ ตจฺฉโก วฑฺฒกี
  • ช่างดอกไม้ มาลากาโร
  • ช่างทอง สุวณฺณกาโร นาฬินฺธโม
  • ช่างเหล็ก กมฺมาโร
  • ช่างปั้น ช่างหล่อ ปฏิมากโร ปฏิพิมฺพกาโร
  • ช่างแกะหิน สิลาวฑฺฒกี
  • ช่างหม้อ กุมฺภกาโร
  • ช่างรองเท้า อุปาหนิโก
  • ช่างฝีมือ ช่างศิลป์ สิปฺปี สิปฺปโก
  • จิตรกร จิตฺตกาโร
  • ช่างตัดผม กัลบก นหาปิโต กปฺปโก
  • ช่างเย็บหนังสือ โปฏฺฐกสิพฺพโก
  • ช่างทาสี วณฺณาเลปโก
  • ช่างย้อม รญฺชโก
  • ช่างทอ ตุณฺณวาโย
  • ช่างทอผ้า เปสกาโร
  • ช่างจักสาน เวโณ
  • ช่างฟอกหนัง จมฺมกาโร
  • ช่างกลึง จุนฺทกาโร
  • ช่างเรียงพิมพ์ วณฺณโยชโก
  • ช่างรถ รถกาโร
  • ช่างยนต์ ยนฺตสิปฺปิ
  • ช่างก่ออิฐ อิฏฺฐกวฑฺฒกี
  • คนขับรถ สารถี รถาจริโย สารถิ ปาชโก
  • พ่อค้าเกวียน สตฺถวาโห
  • คนขับเกวียน สากฏิโก
  • พ่อค้าเร่ กจฺฉปุโฏ
  • พ่อค้าข้าว ตณฺฑุลิโก
  • คนขายเนื้อ มาควิโก ปสุฆาตโก
  • คนขายปลา มจฺฉิโก
  • คนขายหมู สูกริโก
  • คนขายยา โอสธิโก
  • คนขายน้ำมัน เตลิโก
  • คนขายเหล้า มชฺชวิกฺกยี โสณฺฑิโก
  • คนขายของหอม คนฺธิโก
  • คนขายไม้ กฏฺฐิโก
  • คนค้าผลิตภัณฑ์ไม้ ทารุภณฺฑิโก
  • คนขายผ้า วตฺถิโก
  • คนขายพรม ปาวาริโก
  • คนขายเครื่องเขียน ลิปิภณฺฑิโก
  • นายหน้า กยวิกฺกยิโก
  • คนเลี้ยงช้าง ควาญช้าง หตฺถิโคปโก
  • คนเลี้ยงโค โคโป โคปาโล โคปาลโก
  • คนเลี้ยงแพะ อชปาโล
  • คนเลี้ยงแกะ เมณฺฑปาโล
  • คนเลี้ยงม้า อสฺสปาโล
  • คนขี่ม้า อสฺสาจริโย
  • คนฝึกม้า อสฺสทมโก
  • นักกฎหมาย นีติเวที
  • นักคณิต คณโก
  • คนพิมพ์ คนประทับตรา มุทฺทาปโก
  • ผู้ประกาศ ปกาสโก
  • หัวหน้าคนงาน กมฺมนฺตนายโก
  • หมอดู อิกฺขณิโก
  • พ่อมด แม่มด หมอดู อิกฺขณิโก อิกฺขณิกา ตุลฺยา
  • พราน เนสาโท ลุทฺโท ลุทฺทโก วฺยาโธ
  • พรานนก สากุณิโก
  • ชาวประมง เกวฏฺโฏ มจฺฉพนฺโธ ชาลิโก
  • นักพนัน นักเลงสะกา อกฺขธุตฺโต ชูตกาโร
  • คนเฝ้าประตู ทฺวารปาโล
  • คนเฝ้ายาม ยามิโก
  • คนเฝ้าร้าน อาปณิโก
  • คนหาบหญ้า ติณหารโก
  • โสเภณี คณิกา เวสิยา เวสิ เวสี หญิงแพศยา
  • คนรับจ้าง ภตโก
  • นักพูด นักปราศัย กถิโก
  • นักเขียน คนฺถกาโร
  • กวี กวิ กวี
  • ทูต ทูโต สาสนหโร
  • นักเทศก์ เทสโก
  • นักดนตรี วาทโก
  • นักเล่นพิณ เวณิโก
  • นักร้อง คายโก
  • นักฟ้อน รำ เต้น นโฏ นฏฺฏโก นตฺตโก
  • นักเล่นกล อินฺทชาลิโก
  • นักกีฬา กีฬโก
  • กรรมกร คนใช้แรงงาน กมฺมกโร
  • วณิพก วณิพฺพโก
  • ขอทาน ยาจโก
  • คนคุ้ยขยะ คนเทดอกไม้? ปุกฺกุโส
  • คนโกง คนหลอกลวง วญฺจโก สโฐ
  • โจร ขโมย โจโร เถโน
  • นักเคมี รสายนิโก
  • นักสำรวจ ภูมิมาณโก รชฺชุคาหโก
  • คนซักล้าง รชโก โธวโก
สัตว์ดิรัจฉาน ติรจฺฉานา (เป็น ปุ. หรือ อิต. เท่านั้น)
สัตว์บก ถลชา
  • สิงโต ราชสีห์ สิงห์  สีโห เกสรี สีหราชา มิคราชา
  • เสือ อชิโน
  • เสือ เสือโคร่ง พฺยคฺโฆ พฺยคฺฆี วฺยคฺโฆ
    วฺยคฺฆี สทฺทูโล
  • เสือดาว เสือเหลือง ทีปิ ทีปินี สทฺทูโล มิคาทโน อชิโน อชินี
  • เสือปลา วิลาโร วิฬาโร พพฺพุ วโก โกนิสาตโก
  • สัตว์ร้าย (เช่น เสือ) วาฬมิโค สาปโท
  • ช้าง หตฺถี หตฺถินี มาตงฺโค กรี กุญฺชโร นาโค นาคี คโช วารโณ กเรณุกา
  • ช้างหนุ่ม ตรุณหตฺถี
  • ช้างแก่ ชิณฺณหตฺถี
  • ช้างน้อย หตฺถิจฺฉาโป
  • ช้างตกมัน มตฺตหตฺถี
  • ช้างตัวประเสริฐ วรวารโณ
  • ช้างสะเทิน (ช้างใกล้วัยหนุ่มสาว) หตฺถิถลโภ
  • ม้า ตุรโค อสฺโส วาโห
  • ม้าอาชาไนย อาชานีโย อาชาเนยฺโย อาชญฺโญ
  • ลา คทฺรโภ คทฺรภี ขโร
  • อูฐ กรโภ
  • เนื้อ กวาง ละมั่ง มิโค สารงฺโค กุรุงฺโค กุรงฺโค อชินโยนิ
  • แกะ เมณฺโฑ เมณฺฑโก เอฬโก อวิ
  • แพะ อโช อชี อชา วสฺโส
  • วัว โค โค (ไม่เจาะจงว่าตัวผู้ตัวเมีย) โคโณ คาโว คาวี อุสโภ พลิวทฺโท
  • โคนม เธนุ
  • ควาย กระบือ มหิโส มหีโส ลุลาโย
  • กระบือบอด อนฺธมหิโส อนฺธมหีโส
  • กระทิง ควโล
  • แรด คณฺฑโก ขคฺควิสาโณ
  • หมี อิกฺโก อจฺโฉ
  • ลิง มกฺกโฏ มกฺกฏี วานโร กปิ
  • ลิงเสน กปิ  
  • ชะนี โคนงฺโค โคนงฺคุโล โคนงฺคลี
  • สุนัข หมา สุนโข โสโณ สา สาโน สาฬูโร กุกฺกุโร
  • สุนัขจิ้งจอก สิคาโล
  • หมาป่า หมาไน วโก
  • สุนัขบ้า อติสุโณ อลกฺโก
  • แมว มชฺชาโร มชฺชารี วิลาโร วิฬาโร พิฬาโร พพฺพุ พพฺพุโก
  • หมู สูกโร วราโห
  • หมูป่า วราโห
  • กระต่าย สโส เปลโก เพลโก
  • กระรอก กลนฺทโก
  • กระรอกบิน กุลิโย
  • กระแต กลนฺทโก
  • หนู มูสิโก มูสิกา อุนฺทุโร
  • พังพอน นกุโล อริสปฺโป มงฺคุโส
    mongoose
สัตว์เลื้อยคลาน
  • จระเข้ สุสุมาโร กุมฺภีโล
  • กิ้งก่า กกณฺฑภโก สรโฏ กกณฺโฏ กกณฺฏโก
  • จิ้งจก ตุ๊กแก สรพู ฆรโคลิกา
  • เหี้ย โคธา
  • เต่า กจฺฉโป กุมฺโม กุมฺมโก
  • งู อหิ อุรโค อลคทฺโท สปฺโป อาสีวิโส อลคโท อชคโร ภุชโค
  • นาค นาโค นาคี
  • นาคราช นาคราชา สปฺปราชา วาสุกี
  • ตะขาบ กิ้งกือ  กณฺณชลูกา
  • ตะขาบ สตปที
  • ไส้เดือน คณฺฑุปฺปาโท มหีตลา
  • หอยโข่ง หอยนางรม สิปฺปิ สิปฺปี สิปฺปิกา สุตฺติ
สัตว์ปีก
  • นก สกุโณ สกุณิกา สกุณี ปกฺขี วิหโค ทฺวิโช
  • นกกระจอก กามี
  • นกกระเรียน โกญฺจา
  • นกยาง พโก
  • นกยูง โมโร มยุโร มยุรี
  • นกตะกรุม พลากา
  • นกกางเขน องฺคเหตุโก   
  • นกดุเหว่า กุณาโล กุณาลโก โกกิโล ปุงฺโกกิโล  ปรภโต โอกฺกจโร
  • นกพิราบ กโปโต กกุโฏ ปาราวโต
  • นกเขา อุกฺกุโส กุรโร
  • นกเค้า อุลูโก
  • นกไส้ นกมูลไถ ลฏุกิกา
  • นกเป็ดน้ำ เป็ด ขญฺชโน ขญฺชรีโฏ การณฺฑโว รวิหํโส นทีจโร
  • นกกาน้ำ กาทมฺโพ กาฬกณฺฐโก กาลหํโส กาฬหํโส กาฬกณฺฏโก กาฬกณฺฐโก จงฺกาโร จงฺโกโร ทาตฺยูโห
  • นกแก้ว นกแขกเต้า สุโก สุโว สุวโก กีโร
  • หงส์ หํโส
  • หงส์ขาว ภสฺสโร
  • หงส์ ห่าน กลกณฺโฑ เสตจฺฉโท ภสฺสโร
  • ห่าน วกฺกงฺโค
  • เหยี่ยว เสโน กุลฺโล ธงฺโก วฺยคฺฆีนโส
  • เหยี่ยวแดง กงฺโก โลหปิฏฺโฐ
  • เหยี่ยวนกเขา สกุณคฺมี
  • เหยี่ยวดำ กาฬเวยฺโย
  • แร้ง คิชฺโฌ คทฺโธ คนฺโธ
  • ไก่ กุกฺกุโฏ กุกฺกุฏี จรณาวุธ
  • ไก่ฟ้า  กุฬีรโก กิกี
  • ไก่เถื่อน ไก่ป่า กุกฺกุฏฺโก
  • กา กาโก กากี
  • ค้างคาว ชตุกา อชินปตฺตา วคฺคุลิ
สัตว์น้ำ โอทกา ชลชา
  • ปลา มจฺโฉ ชลโช วาริโช ชลจโร
  • ปลากระเบน มณฺฑโก
  • กุ้ง  อิญฺจาโก อายตเนตฺโต
สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก
  • กบ มณฺฑูโก ททฺทุโร เภโก
แมลง ปาณกา
  • แมลง อุงฺกุโณ
  • แมลงค่อมทอง อินฺทโคปกา
  • แมลงภู่ ฉปฺปโท
  • จิ้งหรีด จิรี ฌลฺลิกา
  • ด้วง หนอน กากรุโก
  • ตั๊กแตน สลโภ ปฏงฺโค
  • ผีเสื้อ มอธ อธิปาตโก
  • หนอน กิมิ ปุฬโว ปาณโก
  • กลุ่มหนอน กิมิกุลํ
  • มด ปิปิลฺลิกา กิปิลฺลิกา
  • ยุง ริ้น มกโส สูจิมุโข
  • เหา เล็น อูกา
  • หมัด อุปฺปาทโก
อวัยวะสัตว์
  • กระพองหัวช้าง กุมฺโภ
  • กีบเท้า ขุโร
  • กีบม้า ขุโร ขุรํ  ตุรคขุโร อสฺสขุโร
  • กีบเท้าโค องฺคุลิ
  • กรงเล็บ นขปญฺชรํ
  • ก้างปลา หนาม กณฺฏกํ
  • ขนดงู โภโค
  • งาช้าง ทนฺโต
  • งวงช้าง โสณฺโฑ-ฑา-ฑํ โสณฺฑิ หตฺถิโสณฺโฑ-ฑา-ฑํ
  • ซากงู อหิกุณปํ
  • ปีกนก ปกฺโข ปตฺตํ ปิญฺชํ
  • หนังสัตว์ จมฺมํ อชิโน อชินํ
  • หนังเสือ หนังเสือโคร่ง เวยฺยคฺฆํ
  • เขาสัตว์ วิสาโณ สิงฺคํ
  • หาง กลาโป (หางที่เป็นพุ่ม ไม่มีเนื้อ เช่น หางม้า)   นงฺคุฏฺฐํ (หางที่มีกระดูก เช่นหางวัว-ควาย)
  • มูลสัตว์ ขี้สัตว์ ฉกณํ
  • มูลแพะ ขี้แพะ อชลณฺฑิกํ ลณฺฑิกา
อื่นๆ
  • สัตว์เลี้ยง (ไว้ใช้งานหรือเป็นอาหาร) ปศุสัตว์ ปสุ ปสุโก
  • ลูก ลูกสัตว์ ฉาโป ฉาปโก โปตโก โปติกา
ร่างกาย
  • ร่างกาย กาโย เทโห สรีรํ วปุ 
  • กาย ตัว คตฺตํ
  • ซากศพ กุณโป กุณปํ กุนโป กุนปํ ฉโว
  • หนัง ตโจ
  • หนัง หนังสัตว์ จมฺมํ อชินํ
  • ผิว ฉวิ
  • ขน โลโม โลมํ 
  • ศีรษะ สีสํ มตฺถโก
  • ผม เกโส
  • หน้าผาก นลาโฏ นลาโต
  • หน้า มุขํ
  • คิ้ว ภมุ ภมุโก ภมุกา
  • ขนตา ปขุมํ ปมฺห
  • นัยน์ตา จกฺขุ อกฺขิ เนตฺตํ โลจนํ นยนํ
  • น้ำตา อสฺสุ อสฺสุชลํ อสฺสุธารา เนตฺตชลํ
  • หู กณฺโณ โสตํ
  • โคนหู กกหู กณฺณมูลํ
  • จมูก นาสา นาสิกา
  • โพรงจมูก นาสาปณาฬี
  • หนวด มสฺสุ
  • ปาก มุขํ
  • ปาก ริมฝีปาก โอฏฺโฐ
  • ช่องปาก มุขทฺวารํ
  • ฟัน ทนฺโต
  • ลิ้น ชิวฺหา
  • ฟัน ทนฺโต
  • น้ำลาย เขโฬ
  • น้ำมูก สิงฺฆาณิกา
  • เสลด เสมหะ เสมฺโห เสมฺหํ
  • แก้ม กโปโล
  • คาง หนุ หนุกา จุพุกํ
  • คอ กณฺโฐ คีวา
  • หลุมคอ กณฺฐกูโป
  • อก อุโร อุรํ
  • รักแร้ กจฺฉา
  • ปอด ปปฺผาสํ
  • หัวใจ หทยํ
  • แขน พาหุ พาหุ พาหา ภุโช
  • ศอก ข้อศอก กปฺปโร
  • ท้อง คพฺโภ กุจฺฉิ กุจฺฉิ อุทรํ
  • สะดือ นาภิ นาภี
  • ไต1 วกฺกํ
  • ตับ ยกนํ
  • พังผืด กิโลมกํ
  • ม้าม2 ปิหกํ
  • ดี  ปิตฺตํ
  • ไส้ใหญ่ อนฺตํ
  • ไส้น้อย อนฺตคุณํ
  • อาหารใหม่ อุทริยํ
  • อาหารเก่า กรีสํ
  • มูตร  มุตฺตํ
  • เอว สะเอว กฏิ
  • หลัง ปิฏฺฐิ
  • มือ หตฺโถ
  • ฝ่ามือ ปาณิ
  • ข้อมือ มณิพนฺโธ  สันมือ กรโภ
  • กำมือ กำปั้น มุฏฺฐิ
  • ประนมมือ อญฺชลิ อญฺชลิ อญฺชุลี
  • นิ้วมือ องฺคุลิ
  • นิ้วชี้ ตชฺชนี
  • เล็บ นโข นขํ
  • ขา ต้นขา โคนขา ขาอ่อน อูรุ อูรุโก
  • ขาอ่อน สตฺถิ
  • เข่า ชนฺนุ ชนฺนุกํ ชณฺณุ ชณฺณุกํ ชนฺนุกา ชณฺณุกา
  • เท้า ปาโท ปโท ปทํ
  • ส้นเท้า ปณฺหิ ปณฺหิกา
  • เนื้อ มํสํ
  • กระดูก อฏฺฐี /อฏฺฐิ ม.
  • เยื่อในกระดูก อฏฺฐิมิญฺชํ
  • เอ็น นฺหารู /นฺหารุ ม.
  • เลือด โลหิตํ
  • หนอง ปุพฺโพ
  • เหงื่อ เสโท
  • มันข้น เมโท
  • เปลวมัน วสา
  • ไขข้อ ลสิกา
  • ฝี กณฺฑุ
  • ลมหายใจ ปราณ; ชีวิต ปาโณ
ต้นไม้
  • ต้นไม้ รุกฺโข ตรุ
  • ป่า วนํ อรญฺญํ 
  • ดง อฏวิ
  • ดอกไม้ ปุปฺผํ กุสุมํ
  • ผลไม้ ผลํ
  • เมล็ด อฏฺฐิ อฏฺฐิกํ  สิตฺถํ สิตฺถกํ
  • เมล็ดข้าว เมล็ดข้าวสุก สิตฺถํ สิตฺถกํ
  • เมล็ด พืช หน่อ พีชํ
  • เมล็ดผักกาด สาสโป
  • เมล็ดตาล ตาลฏฺฐิกํ
  • เมล็ดงา ติลํ ติลกํ 
  • กิ่ง กิ่งไม้ สาขา
  • ใบ ใบไม้ ปลาโส ปณฺณํ ปตฺตํ
  • ราก รากไม้ มูลํ ปาโท ภึสํ ภีสรํ พุนฺโท มุฬาโล มุฬาลํ
  • ไม้ ฟืน กฏฺฐํ ทารุ
  • สะเก็ดไม้ ชลฺลิ
  • ยาง ชตุ
  • ต้นโพธิ์ โพธิ โพธิรุกฺโข
  • ต้นไทร นิโคฺรโธ
  • ไทรย้อย วโฏ
  • สะเดา นิมฺโพ
  • ต้นมะม่วง อมฺโพ อมฺพรุกฺโข
  • ผลมะม่วง อมฺพํ อมฺพผลํ
  • ต้นกล้วย กทลิ กทลี
  • ผลกล้วย กทลิผลํ
  • ต้นขนุน ปนโส
  • ผลขนุน ปนสํ
  • ต้นพุทรา ปทโร
  • ผลพุทรา ปทรํ
  • ไม้งิ้ว สิมฺพลี สิมฺพลี
  • ต้นหว้า ชมฺพุ ชมฺพู
  • ข้าวเปลือก วีหิ
  • ข้าวสาลี สาลิ
  • ไม้ไผ่ เวฬุ
  • อ้อย อุจฺฉุ
  • ต้นไม้ใหญ่เจ้าป่า วนปฺปติ (มหารุกฺโข)
  • ดอกบัว ปทุโม ปทุมํ กมลํ อุปลํ อุปฺปลํ สโรชํ ปุณฺฑรีกํ
  • ชบา ชปา
  • ต้นหมามุ่ย กจฺฉุ
  • น้ำเต้า ลาวุ
  • เถาวัลย์ ลตา วิรู
  • ข้าวกล้า สสฺสํ
  • หญ้า ติณํ
  • มัน เผือก มูโล มูลโก มูลํ มูลกํ
  • ละอองดอกไม้ เกสร เกสโร เกสรํ
ธรรมชาติ
  • โลก โลโก
  • ภพ ภโว ภวนํ
  • ภูมิ ภูมิ
  • สวรรค์ สคฺโค เทวโลโก
  • นรก นิรโย
  • ดาว ตารา ตารกา โชติ นกฺขตฺตํ
  • ดาวหาง ดาวตก ธุมเกตุ
  • แผ่นดิน ภู ภูมิ ภูริ ภูรี ปฐวี ธรณี ฉมา วสุธา วสุนฺธรา
  • พระอาทิตย์ อาทิจฺโจ สุริโย ทิวากโร ทินกโร ภาณุ
  • พระจันทร์ จนฺโท จนฺทิมา นกฺขตฺตราชา สสี
  • พื้น ตลํ   
  • พื้นใต้ดิน นาคพิภพ ปาตาลํ
  • ฝั่ง ติรํ   
  • ฝั่งนี้ ฝั่งใน ภายใน โอรํ
  • ฝั่งอื่น ฝั่งนอก ฝั่งโน้น ปารํ
  • เกาะ ทวีป ทีโป
  • ภูเขา ปพฺพโต คิริ  
  • ภูเขาหินล้วน เสโล
  • เขาพระสุเมรุ สิเนรุ
  • ซอกเขา กนฺทโร กนฺทรา คพฺภรํ
  • เงื้อมเขา ปพฺภาโร
  • ถ้ำ คุหา คูหา คิริคุหา คิริคูหา คพฺภรํ
  • ดิน ดินร่วน ปํสุ ปํสุโก
  • ดิน ดินเหนียว มตฺติกา
  • เปือกตม โคลน กทฺทโม จิกฺขลฺลํ
  • หิน ศิลา สิลา อมฺโภ อสฺมา ปาสาโณ อุปโล
  • แผ่นหิน ปาสาโณ  
  • หินลับมีด นิสโท
  • กรวด วาลุกา
  • ทราย อุรุ วาลุกา
  • ครั่ง ลาขา
  • ขี้ผึ้ง สิตฺถํ สิตฺถกํ
  • ธาตุ ธาตุ
  • ฝุ่น ผง ธุลี ธุลิ ธูลี ธูลิ ปํสุ ปํสุโก จุณฺโณ จุณฺณํ
  • กองฝุ่น ปํสุกูลํ
  • น้ำ อุทกํ ชลํ วาริ อมฺพุ อาโป
  • ธาตุน้ำ อาโปธาตุ
  • ทะเล ชลธิ สินฺธุ อณฺณโว สาคโร สมุทฺโท มหาสมุทฺโท
  • ห้วงน้ำ น้ำท่วม โอโฆ
  • บึง วาปี ตลาโก ตฬาโก สโร สรํ
  • สระที่เกิดเอง ชาตสฺสโร ชาตสฺสรํ
  • ลำธาร ธารน้ำ ปทโร ธารา กุนฺนที กุนที (แม่น้ำน้อย)
  • แม่น้ำ นที
  • แม่น้ำสินธู สินฺธู
  • แม่น้ำสรภู สรภู
  • ฝน เทโว วสฺสํ  
  • ฝน เม็ดฝน วุฏฺฐิ
  • กระแส กระแสน้ำ โสตํ
  • คลื่น อูมิ วีจิ
  • สายฟ้า อสนิ อสนิ วิชฺชุ วิชฺชุลตา
  • ฟ้าผ่า อสนิปาโต
  • ไฟ ปาวโก อคฺคิ เตโช ทโห ธุมเกตุ สนฺตาโป ทหนํ ทหณํ
  • ธาตุไฟ เตโชธาตุ
  • ไฟป่า ทวฑาโห ทวทาโห
  • เปลวไฟ ชาลา สิขา อจฺจิ
  • ประกายไฟ วิปฺผุลิงฺคํ ผุลิงฺคํ
  • ควัน ควันไฟ ธุโม ธูโม
  • เขม่า มสิ
  • ลม วาโย วายุ
  • อากาศ อากาโส
  • หลุม กาสุ
  • ช่อง รู โพรง สุสิรํ ฉิทฺทํ
  • แสงสว่าง รัศมี โอภาโส อาโลโก ปทีโป ปภา อาภา นารา รํสิ รสฺมิ
  • เสียง สโร  
  • เสียง ศัพท์ สทฺโท
  • เสียงก้อง โฆโส
  • (เสียง)ไพเราะ มธุร มญฺชุ มญฺชุก (คุณ.)
  • กลิ่น คนฺโธ
  • รส รโส
  • สังขาร สงฺขาโร
  • ลมตะวันออก ปุรตฺถิมวาโต
  • ลมตะวันตก ปจฺฉิมวาโต
  • ลมเหนือ อุตฺตรวาโต
  • ลมใต้ ทกฺขิณวาโต
  • ลมมีธุลี สรชวาโต
  • ลมไม่มีธุลี อรชวาโต
  • ลมหนาว สีตวาโต
  • ลมร้อน อุณฺหวาโต
  • ลมพัดเบาๆ ปริตฺตวาโต
  • ลมพัดแรง อธิมตฺตวาโต
ทิศ
  • ทิศ ทิสา โกโณ
  • ทิศเหนือ ทิศอุดร ทิศเบื้องซ้าย อุตฺตโร อุตฺตรา อุตฺตรํ  อุตฺตรทิสา อุทีจิ อุทีจี
  • ทิศใต้ ทิศเบื้องขวา ทกฺขิณทิสา อปาจิ อปาจี อวาจี
  • ทิศตะวันออก บูรพา ปราจีน ทิศมีในเบื้องหน้า, ปุริมทิศ ปุริมทิสา ปุรตฺถิมทิสา ปุรตฺถา
    มีในทิศตะวันออก ปุรตฺถิม ค.
    ทิศเบื้องหน้า ปุพฺพา ปุพฺพทิสา
    ปาจี ปาจีนํ  ปาจีน
    มีในทิศตะวันออก ปาจีนก ค.
    อคฺคิโกโณ อคฺคินิโกโณ อปรา
  • ทิศตะวันตก ปตีจิ ปจฺฉิมา ปจฺฉิมทิสา ปจฺฉิมาทิสา ทิศเบื้องหลัง ปจฺฉา นิ.
  • ทิศเฉียง ทิศน้อย อนุทิสา
    ระหว่างทิศ มุม วิทิสา
  • ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ทิศอีสาน  ปุพฺพุตฺตรา ปุพฺพุตฺตรทิสา อุตฺตรานุทิสา อีสานํ
  • ทิศตะวันออกเฉียงใต้ ทิศหรดี หรติ
    อปรทกฺขิณา ปุพฺพทกฺขิโณ ปุพฺพทกฺขิณํ ปุพฺพทกฺขิณาทิสา
    ทกฺขิณอนุทิสา ทกฺขิณานุทิสา

    ทิศอาคเนย์ อาคเณยฺโย
  • ทิศตะวันตกเฉียงเหนือ ทิศพายัพ (ส. วายวฺย) ปจฺฉิมาอนุทิสา ปจฺฉิมุตฺตรา
  • ทิศเบื้องบน อุปริมา อุตฺตรา อุคฺคโม อุคฺคมนํ
  • ทิศมีในเบื้องต่ำ ทิศเบื้องต่ำ เหฏฺฐิมา ทิศเบื้องล่าง, ทิศเบื้องต่ำ อธรา
สถานที่
  • บ้าน เรือน  เคหํ เคโห ฆรํ
  • ที่อยู่  นิเวสนํ  เวสฺโม
  • ที่อาศัย ที่พัก เรือน อาวสโถ
  • (หมู่)บ้าน  คาโม คามโก
  • ประชุมแห่งบ้าน คามโก
  • กุฏิ กุฎี กุฏิ
  • วัด   อาวาโส อาราโม
  • วิหาร  วิหาโร
  • สวน  อาราโม อุยฺยานํ
  • นา  เขตฺตํ
  • เจดีย์ สถูป  เจติยํ ถูโป 
  • ยอด  ถูโป
  • อาคาร อ-อาคาโร อ-อาคารํ
  • ศาลา โรง  สาลา
  • โรงเรียน  ปาฐาคาโร ปาฐสาลา
  • โรงพยาบาล  อาโรคฺยสาลา คิลานสาลา
  • ห้อง  คพฺโภ โอวรโก โอวรกํ
  • ห้องเรียน  ปาฐคพฺโภ
  • ห้องนอน  สยนคพฺโภ
  • ห้องน้อย  โอวรโก โอวรกํ
  • ที่นอน  สยนํ เสนํ เสยฺยา
  • ที่นั่ง  อาสนํ นิสีทนํ
  • ที่อยู่อาศัย ที่นอนและที่นั่ง เสนาสนํ เสยฺยาสนํ อุปสฺสยํ
  • เตียง  มญฺจโก
  • ที่ ที่ตั้ง  ฐานํ
  • โรงอุโบสถ อุโบสถ โบสถ์ อุโปสถคฺคํ  อุโปสถาคาโร
  • ห้อง/โรงอาหาร หอฉัน ภตฺตคฺคํ  อุปฏฺฐานสาลา อาสนสาลา
  • ซุ้มประตู โกฏฺฐโก
  • โรงไฟ อคฺคิสาลา
  • ศาลาเรือนไฟ  ชนฺตาฆรสาลา
  • เรือนไฟ  ชนฺตาฆรํ
  • กัปปิยกุฎี  กปฺปิยกุฏิ
  • ที่แอบที่ซ่อน(ตัว)  ที่หลีกเร้น เลนํ-ณํ
  • ที่จงกรม  จงฺกโม จงฺกมฏฺฐานํ
  • โรงจงกรม  จงฺกมนสาลา
  • บ่อน้ำ  อุทปาโน ปปา
  • ศาลาบ่อน้ำ  อุทปานสาลา
  • สระโบกขรณี  โปกฺขรณี
  • มณฑป  มณฺฑโป มณฺฑปํ
  • สระ   สโร สรํ 
  • ห้องน้ำ ห้องส้วม วัจจกุฎี วจฺจกุฏิ
  • ระเบียง หน้ามุข อาลินฺโท ปมุขํ ปริยาคาโร ปริยาคารํ ปาฆณํ
  • คอก  วโช
  • คอกวัว โคกุลํ คุฏฺฐํ โคฏฺฐํ
  • รัฐ แคว้น ประเทศ รฏฺฐํ วิชิตํ
  • ตำบล เมือง บ้านเมือง ประเทศถิ่น ชนปโท
  • สถานที่ ประเทศ ถิ่นที่ เทโส ปเทโส
  • นิคม  นิคโม
  • เมือง  นครํ -ธานี ปุรี ปุรํ มณฺฑิโร มณฺฑิรํ
  • ประตูเมือง ซุ้มประตูเมือง โคปุรํ
  • หมู่บ้าน คาโม village
  • ประเทศฝ่ายทิศใต้ เมืองแถบใต้ ทกฺขิณาปโถ
  • ถนน ทาง มคฺโค ปโถ ปนฺโถ ปชฺโช
  • ตรอก ถนน ทางเดิน วีถิ รจฺฉา รถิกา วิสิขา
  • ถนนตัน ตรอกตัน  พฺยูโห
  • ทางสามแยก  สิงฺฆาฏกํ
  • คูเมือง  ปริขา
  • ชิงช้า  โทลา
  • สะพาน  เสตุ
  • เขตแดน  สีมา  
  • รั้ว  วติ
  • ที่ใกล้  มูลํ
  • ที่ใกล้ สำนัก  สนฺติกํ
นิบาตเกี่ยวกับที่-สถานที่
  • ในที่สูง  อุจฺจํ
  • ในเบื้องบน  อุทฺธํ อุปริ
  • ในเบื้องต่ำ/ล่าง นีจํ อโธ  
  • ในภายใต้ ในข้างใต้ ข้างล่าง เหฏฺฐา
  • ในฝั่งใน/นี้  โอรํ  
  • ในฝั่งนอก/โน้น  ปารํ
  • ในภายใน อนฺโต อชฺฌตฺตํ
  • ในภายนอก ติโร พหิ พหิทฺธา พาหิรา พาหิรํ
  • ในที่ไกล  อารา อารกา
  • ในโลกอื่น  หุรํ 
  • ในโลกหน้า  เปจฺจ
  • ในที่ข้างหน้า เฉพาะหน้า อภิโต
  • ริม ใกล้ ทั้งสองข้าง อภิโต
  • ข้างหน้า ปุรโต
  • ข้างหลัง ปจฺฉโต ปิฏฺฐิโต
  • ในที่ต่อหน้า สมฺมุขา อาวิ อาวี
  • ในที่ลับหลัง ปรมฺมุขา ปรมฺมุขํ
  • ในที่แจ้ง ที่แจ้ง  อาวิ อาวี
  • ในที่ลับ  รโห
  • ในระหว่าง อนฺตรา
  • ต่อมา ถัดมา หลังจากนั้น อนนฺตรํ
  • ไม่มีระหว่าง ติดต่อกันไป ติดต่อกันเรื่อยไป ไม่มีอะไรคั่นในระหว่าง ลำดับ อนนฺตร
  • ในแนวขวาง ติริยํ
  • ณ ส่วนข้างหนึ่ง เอกมนฺตํ
  • ในที่รอบๆ ในที่ใกล้ โดยรอบ สมนฺตา สมนฺตโต สามนฺตา ปริโต
  • ในส่วนเดียว ร่วมกัน เป็นอันเดียวกัน เอกชฺฌํ
อื่นๆ
  • ในที่(เดิม)ของตน สกฏฺฐาเน ยถาฐาเน
  • ในที่ที่เราบอกไว้  มยา วุตฺตฏฺฐาเน คตคตฏฺฐาเน
  • ในฐานะอันเลิศ อคฺคฏฺฐาเน
  • ในที่ท่ามกลาง มชฺฌิมฏฺฐาเน (ในที่มีในท่ามกลาง)
     
  • ในท่ามกลางหมู่บ้าน คามมชฺเฌ (ในท่ามกลางแห่งหมู่บ้าน) #เคหมชฺเฌ วิหารมชฺเฌ จตุปริสมชฺเฌ*
  • ในฐานะอันไม่พึงรักษา อรกฺขิตพฺพฏฺฐาเน
  • ในที่เป็นที่อยู่ ในที่่อยู่ วสนฏฺฐาเน
  • ในที่ที่ตนนั่ง อตฺตโน นิสินฺนฏฺฐาเน
  • ในที่แห่งเท้า ปาทฏฺฐาเน
  • ในที่ดอน ถลฏฺฐาเน
    ในที่ลุ่ม นินฺนฏฺฐาเน
  • ในที่แห่งตนบังเกิดแล้วๆ
    นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน
  • ในที่ควรหัวเราะ
    หสิตพฺพฏฺฐาเน หสนฺติ
  • ในที่ใกล้ อาสนฺนฏฺฐาเน
  • ในที่เดียวกัน เอกฏฺฐาเน วสนฺตา
  • ในที่ตามที่ชอบใจ ยถารุจิตฏฺฐาเน
  • ในฐานะแห่งพี่สาว เชฏฺฐธีตุฏฺฐาเน
  • ในฐานะแห่งอัครมเหสี อคฺคมเหสิฏฺฐาเน
  • #มาตุฏฺฐาเน, อาจริยฏฺฐาเน
ยาน พาหนะ
  • รถ รโถ
  • รถม้า อสฺสรโถ
  • ยาน ยานํ  
  • พาหนะ วาหนํ
  • ยนต์ เครื่องกลไก ยนฺตํ
  • เกวียน สกฏํ
  • เรือ นาวา โปโต
อาหาร
  • ข้าวสุก โอทโน
  • แกง สูโป
  • กับข้าว พฺยญฺชนํ
  • บิณฑบาต ปิณฺฑปาโต
  • ขนม ปูโว ปูโป
  • ข้าวสวย ภัตร ภตฺตํ
  • ภิกษา ภิกฺขา
  • ข้าว อนฺนํ
  • ข้าวและน้ำ อนฺนปานํ
  • เนื้อ มํสํ
  • เนื้อหมู สูกรมํสํ
  • ปลา มจฺโฉ
  • เนื้อและปลา มจฺฉมํสํ
  • เนื้ออร่อย มธุรมํสํ
  • เนื้อที่เหลือ เสสมํสํ
  • เนื้อที่เก็บไว้ ฐปิตมํสํ  
  • เนื้อเหี้ย โคธมํสํ
  • ผลไม้ ผลํ  (ชมฺพุผลํ กทลิผลํ อมฺพํ/อมฺพผลํ)
  • ผลไม้ต่างๆ นานาผลานิ
  • ข้าวปลายเกรียน ปลายข้าว กาณาชกํ กาณาชิกํ 
  • ปลายข้าวมีน้ำส้มเป็นที่สอง "กาณาชกํ พิลงฺคทุติยํ"
  • ของควรเคี้ยว ขาทนียํ ขชฺชํ ขชฺชกํ
  • ของควรบริโภค โภชนียํ โภชฺชํ
  • ของควรเคี้ยวควรบริโภค ขาทนียโภชนียํ  ขชฺชโภชฺชํ
น้ำ เครื่องดื่ม
  • น้ำ (ทั่วไป) อุทกํ
  • น้ำดื่ม (น้ำเปล่า) ปานียํ
  • น้ำ(เครื่อง)ดื่ม เครื่องดื่ม ปานะ ปานํ ปานกํ
  • น้ำมะม่วง อมฺพปานํ อมฺพปานกํ
  • (น้ำ)กาแฟ กาผิปานํ
  • อัฏฐบาน อฏฺฐปานํ  
  • ยาคู อาหารเหลว ยาคุ
  • ยาคูแข้น โภชฺชยาคุ (ยาคูที่เข้มข้นกว่าปกติ)
  • น้ำผึ้ง มธุ
  • น้ำอ้อย น้ำตาล น้ำอ้อยงบ ผาณิตํ คุโฬ โคโฬ
  • น้ำพุทรา มธุกปานํ
  • เลือด โลหิตํ
  • สุรา เหล้า น้ำเมา สุรา มชฺชํ
  • หิวข้าว ฉาต
  • กระหายน้ำ หิวน้ำ ปิปาสิต
ผ้า อาภรณ์  วตฺถาภรณานิ
  • สร้อย/กำไล/มือ/เท้า กำไล วลยํ bangle
  • กำไลมือ เกยูรํ bangle for arm
  • กำไลเท้า นูปุโร bangle for feet
  • รัดประคด เข็มขัด กายพนฺธนํ belt
  • ผ้าห่ม(ขนสัตว์ กันหนาว) กมฺพลํ blanket
  • กำไลมือ วลยํ กฏกํ bracelet
  • ผ้าฝ้ายแบบหนามักมีสีขาวไม่มีลาย กปฺปาสิกํ calico
  • ดอกไม้บนศีรษะ เทริด มงกุฎดอกไม้ เสขโร chaplet
  • ผ้า วตฺถํ cloth
  •  ผ้าอาบน้ำ อุทกสาฏิกา cloth for bathing
  •  ผ้าฝ้าย โขมํ fiber cloth
  •  ผ้าขนสัตว์ กมฺพลํ woolen cloth
  • ผ้าใหม่ อหตํ (ผ้าอันอะไรๆ ไม่ขจัดแล้ว)
  • เสื้อ เสื้อคลุม สาฏิกา
  • เครื่องประดับคอ คีเวยฺยํ collar
  • จูฬามณิ crest-gem
  • มงกุฏ กิรีฏํ crown
  • diadem อุณฺหีสํ มงกุฎ รัดเกล้า พระราชอำนาจ พระฐานันดรศักดิ์
  • ต่างหู กุณฺฑลํ ear-ring
  • garland มาลา
  • เครื่องนุ่งห่ม สาฏกํ garment   
  • สบง อันตรวาสก อนฺตรวาสโก inner garment
  • ผ้านุ่ง นิวาสนํ lower garment
  • จีวร อุตฺตราสงฺโค  ผ้าห่ม ปารุปนํ 
    (สำหรับห่มด้านบนลงมา) upper garment
  • รัดเอว กฏิพนฺธนํ girdle  รัดสะโพก เมขลา girdle of a woman
  • ผ้าเช็ดหน้า หตฺถปุญฺฉนํ handkerchief
  • หมวก สีสาวรณํ นาฬิปตฺโต hat
  • ชายผ้า ทสา ทุสฺสนฺโต hem (of a garment)
  • jacket กญฺจุโก  overcoat ทีฆกญฺจุโก
  • สร้อยคอ หาโร คีวาภรณํ necklace
  • ointment fragrant วิเลปนํ
  • น้ำหอม ของหอม สุคนฺโธ perfume
  • การอบ(กลิ่น) วาสนํ perfuming
  • เข็ม สลากา pin
  • rag นนฺตกํ
  • แหวน องฺคุลิมุทฺทา ring  แหวนตรา มุทฺทิกา signet ring
  • รองเท้า ปาทุ ปาทุกา  shoe รองเท้าแตะ? อุปาหนํ sandals
  • scent คนฺธสาโร
  • ผ้าไหม โกเสยฺยํ silk
  • smoking pipe ธูมเนตฺตํ
  • สบู่ นหานียํ soap
  • สร้อยไข่มุก มุตฺตาวลิ string of pearls
  • ผงอาบน้ำ? วาสจุณฺณํ toilet powder
  • toilet box วาสกรณฺโฑ
  • ผ้าเช็ดหน้า? มุขปุญฺชนํ towel
  • ผ้าโพกหัว สีสเวฐนํ turban
  • ร่ม ฉตฺตํ umbrella
  • veil มุขาวรณํ
  • ไม้เท้า(คนแก่) กตฺตรยฏฺฐิ walking stick
  • นาฬิกา โหราโลจนํ watch
บ้าน ส่วนประกอบ อุปกรณ์
  • ยุ้ง ฉาง โกฏฺฐํ barn
  • ซุ้ม/ห้องอาบน้ำ นหานโกฏฺฐโก bathing closet
  • คาน ตุลา beam
  • ห้องนอน สยนิฆรํ bedroom
  • แผ่นกระดาน ผลโก board
  • ลิ่ม กลอน อคฺคลํ bolt
  • อิฐ จยนิฏฺฐกา brick
  • ซีเมนต์ กาฬจุณฺณํ cement
  • compound องฺคณํ
  • ห้องอาหาร โภชนสาลา dining-room
  • ประตู ทฺวารํ door
  • กรอบประตู ทฺวารพาหา door-frame
  • drawing-room ปฏิกฺกมนํ
  • eaves นิมฺพํ
  • โรงรถ รถสาลา garage
  • ซุ้มประตู ประตูใหญ่? ทฺวารโกฏฺฐโก gate
  • กุสูโล granary
  • โรง, ห้องโถง สาลา hall
  • เตาไฟ อุทฺธนํ hearth
  • บานพับ ทฺวาราวฏฺฏโก hinge
  • ห้องชั้นใน โอวรโก inner room
  • กุญแจ กุญฺจิกา ตาโฬ key   
  • รูกุญแจ กุญฺจิกาวิวรํ keyhole
  • ห้องน้ำ วจฺจกุฏิ lavatory
  • ปูนขาว เสตจุณฺณํ lime
  • จยนาเลโป mortar (ครก; ส่วนผสมของปูนขาวหรือซีเมนต์กับทรายและน้ำ; โบกปูน)
  • เสา ถมฺโภ pillar
  • เรือนยอด อาคารที่มีหลังคาเป็นยอดแหลม กูฏาคาโร กูฏาคารํ pinnacle
  • ไม้กลอนหลังคา ไม้จันทัน โคปานสิ rafter
  • หลังคา ฉทนํ roof
  • ห้อง คพฺโภ room
  • โรงม้า อสฺสสาลา stable
  • บันได โสปาโณ โสปาโน stair
  • โรงเก็บของ อุทฺโทสิโต store
  • terrace เวทิกา
  • verandah อาลินฺโท
  • ธรณีประตู อุมฺมาโร threshold
  • ท่อนไม้ กฏฺฐํ ทารุ timber
  • top-plate ปกฺขปาโส
  • พื้นชั้นบน? ปาสาทตลํ upper floor
  • ฝา ภิตฺติ wall
  • wall-plate สงฺฆาโฏ
  • หน้าต่าง วาตปานํ window  
  • บานหน้าต่าง กวาฏํ  window shutter
  • หน้าต่างที่มีมุข window with a balcony สีหปญฺชโร
  • อาคารผู้หญิง อิตฺถาคารํ  โอโรโธ women's  apartments
สิ่งของ
  • ทรัพย์ สมบัติ ธนํ โภโค สมฺปตฺติ วิภโว สาปเตยฺยํ กฏุมฺพํ กุฏุมฺพํ ทพฺพํ
  • เงิน หิรญฺญํ
  • เงินตรา รูปิยํ กหาปณํ
  •  
สิ่งของภายในบ้าน เคหภณฺฑานิ
  • เถ้า ฉาริกา ash
  • ตะกร้า ปิฏกํ basket
  • ถุง ปสิพฺพโก bag
  • เตียง มญฺโจ bed  
  • ผ้าคลุมเตียง มญฺจตฺถรณํ bedsheet
  • ม้านั่ง นิสีทนผลโก bench
  • หีบหมาก กล่องหมาก ตมฺพูลเปฬา betel server
  • ขวด นาฬิกา นาฬิกา
  • หีบ กล่อง มญฺชูสา ฆรํ box
  • ไม้กวาด สมฺมชฺชนี broom
  • แปรง วาลณฺฑูปโก brush
  • พรม โกชโว carpet
  • เก้าอี้ ปีฐํ chair
  • ถ่าน องฺคาโร charcoal
  • corn-measure นาฬิ
  • couch ปลฺลงฺโก
  • ถ้วย จสโก cup
  • โต๊ะเขียนหนังสือ เลขณผลโก desk
  • จาน ถาลิ dish
  • เก้าอี้นั่งเล่น อาสนฺทิ easy chair
  • ไฟ อคฺคิ fire
  • วัตถุที่กำลังติดไฟ อลาตํ firebrand
  • fire-place อุทฺธนํ
  • ไม้ฟืน ทารุ อินฺธนํ firewood
  • เครื่องเรือนไม้ ทารุภณฺฑํ furniture
  • ขวดแก้ว กาจตุมฺโพ glass-bottle
  • เครื่องแก้ว กาจภณฺฑํ glassware
  • กระเป๋าถือ ปจฺฉิ hand-basket
  • กระเป๋าถือ ปสิพฺพโก purse
  • ตุ่ม อรญฺชโร jar (big)
  • เหยือก กุณฺฑิกา jug
  • มีด สตฺถํ ฉุริกา knife
  • ทัพพี ทพฺพิ ladle
  • โคมไฟ ปทีโป lamp 
  • ไส้ตะเกียง ทีปวฏฺฏิ lamp wick
  • ถุงหนัง ภสฺตา ภสฺตฺรา leathern bag
  • ฝา ปิธานํ lid
  • ฝาหม้อ สราโว lid for a pot
  • เสื่อ กิลญฺโช mat
  • กระจกเงา อาทาโส mirror
  • mortar อุทุกฺขโล
  • มุ้ง มกสาวรณํ mosquito net
  • เข็ม สูจิ needle
  • สาก มุสโล pestle
  • หมอน พิมฺโพหนํ pillow   ปลอกหมอน จิมิลิกา pillow case
  • จาน (กินข้าว) กํโส plate (to eat from)
  • หม้อ จาฏิ pot 
  • ที่รองหม้อ จุมฺพฏกํ potstand
  • เก้าอี้ ภทฺทปีฐํ rattan chair
  • เชือก รชฺชุ rope
  • ตาชั่ง ตุลา scales
  • กรรไกร กตฺตริกา scissors
  • ที่นั่ง อาสนํ seat
  • จักรเย็บผ้า สิพฺพนยนฺตํ
    sewing machine
  • sieve ปิฏฺฐจาลิกา
  • spittoon เขลมลฺลโก
  • ช้อน กฏจฺฉุ
  • stone to grind on นิสโท —to grind with นิสทโปโต
  • โต๊ะกินข้าว โภชนผลโก
  • สายหนัง วรตฺตา thong 
  • ด้าย สุตฺตํ ตนฺตุ thread
  • ถาด กํสาธาโร tray
  • ภาชนะ ภาชนํ vessel
  • ภาชนะดิน อามตฺติกํ clay vessel  
  • ภาชนะสำริด กํสภาชนํ bronze vessel
  • หม้อน้ำ ฆโฏ water-pot
  • กระด้ง สุปฺโป winnowing basket
สิ่งก่อสร้าง บริขาร สิ่งต่างๆ ในวัด สมณปริกฺขารานิ
  • หอฉัน ทานศาลา ทานสาลา alms hall
  • แท่นบูชา ที่บูชา ปูชาสนํ altar shrine
  • ธรรมาสน์ ธมฺมาสนํ pulpit
  • หอระฆัง ฆณฺฏาตฺถมฺโภ belfry
  • ระฆัง ฆณฺฏา bell
  • ต้นโพธิ์ โพธิรุกฺโข bo-tree
  • บาตร ปตฺโต bowl
  • ที่กรองน้ำ ปริสฺสาวนํ water-strainer
  • จีวร จีวรํ กาสาวํ yellow robe
  • ภิกษุ ภิกฺขุ buddhist monk
  • ธรรมทูต ธมฺมทูโต missionary
  • สามเณร สามเณโร novice
  • devotee ภตฺติมา
  • chapter house สีมาฆรํ
  • devotion สทฺธา
  • doctrine ธมฺโม
  • elderly monk เถโร
  • enlightened one พุทฺโธ
  • ไม่มีศรัทธา อสฺสทฺธ (คุณ.) faithless 
  • พระพุทธปฏิมา ปฏิมา image 
  • เรือนพระพุทธปฏิมา ปฏิมาฆรํ image house 
  • ห้องสมุด โปตฺถกาลโย library
  •  
  • วัด วิหาโร อาราโม monastery 
  • โรงธรรม ธรรมศาลา ธมฺมสาลา preaching hall
  • เจดีย์ เจติยํ pagoda
  • ลานโพธิ์ โพธิองฺคณํ platform around a bo-tree
  • ลานเจดีย์ เจติยงฺคณํ platform around a pagoda
  • กระท่อม ปณฺณสาลา monks’ quarters
  •  
  • นักเทศก์ เทสโก preacher
  • การแสดงธรรม เทสนา preaching
  • หนังสือธรรมะ ธมฺมโปตฺถโก religious book
  • relic casket ธาตุกรณฺโฑ
รัตนชาติ แร่ธาตุ รตนขณิชานิ gems and minerals
  • แก้ว รตนํ jewels, precious stones, gems, gemstone
  • มณี แก้วมณี มณิ jewels, precious stones, gems, gemstone
  • แก้วผลึก (แก้วหินสีขาวสลัว) ผลิโก milky quartz, crystal glass
  • เพชร วชิรํ diamond
  • เพชรตาแมว เวฬุริยํ cat’s-eye
  • แก้วประพาฬ ปวาลํ coral
  • ทับทิม โลหิตงฺโก ruby
  • นิล มรกต อินฺทนีโล sapphire
  • มรกต มรกตํ emerald
  • บุษราคัม ผุสฺสราโค topaz
  • lapis lazuli นีลมณิ
  • มุก มุตฺตา pearl
  • ทอง ทองคำ สุวณฺณํ จารุ ชาตรูปํ กาญฺจนํ กนกํ gold
  • เงิน สชฺฌุ รชตํ  silver
  • ทองแดง ตมฺพํ ตามฺพํ copper
  • ดีบุก ติปุ tin
  • ตะกั่ว ติปุ lead
  • ทองเหลือง รีรี อารกูโฏ brass
  • สำริด กํโส bronze
  • เหล็ก อโย กาลายสํ iron
  • ตะกั่วดำ, กราไฟต์ อพฺภกํ plumbago, graphite
  • ปรอท ปารโท quicksilver 
โลกธาตุ จักรวาล โลกธาตุ จกฺกวาโล จกฺกวาลํ
  • โลก โลโก world
  • เมฆ วลาหโก เมโฆ cloud
  • เมฆฝน วลาหโก nimbus, rain cloud
  • เย็น หนาว สีตํ cold 
  • ความร้อน อุณหํ heat
  • พระจันทร์ จนฺโท moon
  • ดาวเคราะห์ คหตารา planet
  • ดาวหาง ธูมเกตุ comet
  • กลุ่มดาว นกฺขตฺตํ constellation
  • อุกกาบาต อุกฺกาปาโต meteor
  • การขึ้นของพระอาทิตย์ สุริโยทโย rising of the sun
  • การขึ้นของพระจันทร์ จนฺโททโย rising of the moon
  • จันทคราส จนฺทคฺคาโห eclipse of the moon 
  • สุริยคราส eclipse of the sun สุริยคฺคาโห
  • ไฟ อคฺคิ fire 
  • สวรรค์ เทวโลก เทวโลโก สคฺโค heaven
  • นรก นิรโย hell
  • น้ำ ชลํ อุทกํ water
  • ลูกเห็บ กรกา hail-storm
  • น้ำค้าง อุสฺสาโว ตุหินํ dew
  • หิมะ น้ำแข็ง หิมํ ice
  • หิมะ snow ตุหินํ
  • พายุหิมะ หิมปาโต snow storm
  • ลม วาโต วายุ wind
  • แสงสว่าง อาโลโก light
  • แสงจันทร์ จนฺทิกา moonbeams
  • ความมืด อนฺธกาโร darkness
  • ฝน เทโว วสฺโส วสฺสํ rain   
  • รุ้ง อินฺทธนุ rainbow
  • การหมุนรอบ ปริพฺภมณํ rotation
  • ท้องฟ้า อากาโส นภํ sky
  • สายฟ้า วิชฺชุ lightning
  • ฟ้าร้อง ถนิตํ thunder   
  • สายฟ้า อสนิ thunder bolt
  • ราศีจักร ราสิจกฺกํ zodiac
โลก แผ่นดิน ปฐวี the earth
  • antarctic zone วินตโก
  • arctic zone กรวีโก
  • ถ้ำ คุหา cave
  • เมือง นครํ ปุรํ city
  • ทวีป มหาทีโป continent
  • ประเทศ รฏฺฐํ country
  • ที่กันดาร กนฺตาโร desert
  • ฝุ่น ธูลิ dust
  • อาณาจักร อธิรชฺชํ empire
  • นา เขตฺตํ field
  • ป่า วนํ อรญฺญํ forest
  • สวน อาราโม อุยฺยานํ garden
  • กรวด สกฺขรา gravel
  • แผ่นดิน ภูมิ ground ถาลํ land
  • เกาะ ทีโป island
  • kingdom รชฺชํ
  • market town นิคโม
  • เหมือง อากโร mine
  • เมืองใหญ่ มหานคร ราชธานี อคฺคนครํ metropolis
  • ภูเขา ปพฺพโต mountain
  • ยอดเขา คิริสิขรํ mountain peak
  • โคลน ตม ปงฺโก กลลํ mud
  • ขั้วโลกเหนือ สุทสฺสโน north pole
  • north temperate zone อีสธโร
  • ทาง path มคฺโค
  • เหว ปปาโต precipice
  • จังหวัด ปเทโส province 

    อำเภอ อุปปเทโส sub province

  • rugged land ชงฺคโล
  • ที่ดอน ถลฏฺฐานํ, ถลํ (ฐานํ)
    ที่ลุ่ม นินฺนฏฺฐานํ, นินฺนํ (ฐานํ)
  • หิน เสโล rock
  • ทราย sand สิกตา วาลิกา
  • ที่ตั้งบ้านเรือน ฆรวตฺถุ site for a building
  • ดิน มตฺติกา soil
  • ขั้วโลกใต้ อสฺสกณฺโณ south pole
  • south temperate zone เนมินฺธโร
  • หิน สิลา ปาสาโณ stone
  • หนอง อนุโป swamp
  • table-land สานุ
  • หุบเขา อุปจฺจกา valley
ที่เก็บน้ำ และทางน้ำ  ชลาสยา ชลมคฺคา  water deposits and water-ways
  • ฝั่ง shore เวลา
  • ฝั่ง กูลํ ตีรํ bank  
  • ฝั่งนอก ฝั่งไกล ปารํ further bank
  • ฝั่งใน ฝั่งใกล้ โอรํ near bank
  • ท่าเรือ ติตฺถํ ferry
  • ท่าอาบน้ำ นหานติตฺถํ bathing place
  • เรือ นาวา ship
  • เรือ โทณิ นาวา boat
  • เรือเล็ก โปโต ship’s boat
  • เรือใบ ลการนาวา yacht
  • เรือดำน้ำ อนฺโตทกนาวา submarine
  • เรือรบ ยุทฺธนาวา man-of-war
  • เรือพ่อค้า วาณิชนาวา merchant vessel
  • แพ อุฬุมฺโป raft
  • canal ชลมาติกา
  • canoe ขุทฺทกโทณิ
  • cascade นิชฺฌโร
  • กัปตันเรือ นิยามโก captain of a ship
  • คนเดินเรือ กะลาสี นาวิโก sailor
  • ช่างประจำเรือ ยนฺติโก engineer of a ship
  • ปลา มีโน fish
  • เบ็ด พลิสํ fishhook  
  • หอยสังข์ สงฺโข conch
  • หอยโข่ง หอยนางรม สิปฺปิกา oyster
  • สาหร่าย เสวาโล vallisneria
  • ลมเวรัมภะ เวรมฺภวาโต cyclone
  • favorable wind อนุกูลวาโต
  • opposite wind วิรุทฺธวาโต
  • การเดินสมุทร สมุทฺทคมนํ voyage
  • drain ปริขา
  • ไซ ลอบ กุมินํ fish trap
  • อวน ตาข่าย ชาลํ net
  • เสาเรือ กูปโก mast
  • ไม้พาย อริตฺตํ oar
  • หางเสือเรือ โคฏวิโส rudder
  • ใบเรือ ลกาโร sail
  • pilot กณฺณธาโร
  • น้ำเค็ม ขาโรทกํ salt water
  • ถังเก็บน้ำ หนองน้ำ วาปี ชลาสโย tank
  • บ่อน้ำ กูโป well
  • บ่อหิน โสณฺฑิ rocky pool
  • น้ำพุ ชลปสโว spring
  • สระบัว อมฺพุชินี lotus pond
  • สระบัว โปกฺขรณี pond
  • สระน้ำ บ่อ โสพฺโภ pool   
  • น้ำท่วม โอโฆ flood 
  • น้ำท่วมใหญ่ มโหโฆ great flood
  • ทะเลสาบ โลณี lagoon หนองน้ำ; อ่างเกลือ
  • ทะเลสาบ lake สโร ตฬาโก  small lake ปลฺลาลํ
  • สมุทร มหาสมุทร สมุทฺโท สาคโร ocean
  • แม่น้ำ นที river   
  • ปากแม่น้ำ นทีมุขํ mouth of a river
  • สายน้ำ ชลธารา torrent
  • ทางระบายน้ำ ชลนิคฺคโม sluice
  • ลำธาร แม่น้ำน้อย กุนฺนที stream
  • น้ำวน อาวฏฺโฏ whirl pool
  • น้ำตก นิชฺฌโร water-fall
  • คลื่น อูมิ ตรงฺโค wave
  • คลื่น คลื่นใหญ่ กลฺโลโล billow
  • หยดน้ำ เถโว water drop
  • ฟองน้ำ พุพฺพุลํ พุพฺพุลกํ bubble
  • ฟองน้ำ เผณํ foam
การปกครอง รชฺชปาลนํ government
  • อธิราชา emperor
  • อธิราชินี empress
  • นรปติ king
  • ราชินี queen
  • ราชทูโต envoy
  • อุปราช อุปราชา viceroy
  • ยุพราช ยุวราชา crown prince
  • เสนาบดี เสนาปติ general
  • พลม้า อสฺสเสนา cavalry
  • มนตรี มนฺตี councilor
  • สจิโว privy councilor
  • มหาอมาตย์ มหามจฺโจ prime minister
  • อกฺขทสฺสามจฺโจ lord chancellor
  • ทิสาปติ government agent of a province
  • มณฺฑลิสฺสโร governor of a province
  • มหาเลขกามจฺโจ secretary of state
  • อัครเสนาบดี อคฺคเสนาปติ head of the army
  • การาคารปติ head of the prisons
  • กมฺมิกามจฺโจ head of the public work
  • วีรบุรุษ นักรบใหญ่ วีโร มหาโยโธ hero
  • ชนปทโภชโก sheriff
  • นักรบ ยุทฺธภโฏ soldier
  • จารบุรุษ สายลับ จารปุริโส spy
  • บัลลังก์ สีหาสนํ throne
  • เสนา กองทัพ กองทหาร อณีโก อณีกํ battalion
  • กองทัพ ยุทฺธเสนา army
  • พลช้าง หตฺถิเสนา army consisting of elephants
  • ทัพพันธมิตร มิตฺตเสนา ally
  • ทัพข้าศึก สตฺตุเสนา hostile army
  • array of troops เสนาวฺยูโห
  • armored สนฺนทฺธา (คุณ.)
  • อาวุธยุทธภัณฑ์ ยุทฺโธปกรณานิ ammunition
  • เกราะ เสื้อเกราะ กวโจ สนฺนาโห armor
  • คันธนู ธนุ bow
  • ลูกศร สโร กณฺโฑ arrow
  • สายธนู ชิยา string of a bow
  • ผู้ยิงธนู ธนุทฺธาโร archer
  • ขวานรบ กุฐารี battle axe  
  • ดาบ ขคฺโค อสิ sword 
  • นักดาบ ขคฺคธโร swordsman
  • อาวุธ อาวุธํ อายุธํ weapon
  • หอก เหติ spear
  • --ปืนใหญ่ นาฬิยนฺตเสนา artillery
  • ธง ธงแผ่นผ้า ปตากา banner
  • การรบ ยุทฺธํ battle
  • สนามรบ ยุทฺธภูมิ battle field  
  • fighting ยุชฺฌนํ
  • bayonet มหาฉูริกา
  • body-guard อณีกฏฺโฐ
  • camp ขนฺธาวาโร
  • cannon มหาอคฺคินาฬี
  • chamberlain สิริสยนปาลโก
  • constable ราชภโฏ
  • consul ราชานุยุตฺโต
  • dagger ฉูริกา
  • victory ชโย
  • defeat ปราชโย
  • เครื่องราชกกุธภัณฑ์ ราชกกุธภณฺฑานิ emblems of royalty
  • infantry ปทาติ
  • killing หนนํ
  • kingdom รชฺชํ วิชิตํ
  • king’s command ราชาณา
  • — sword-bearer อสิคฺคาหโก
  • minister อมจฺโจ minister of education อชฺฌาปนามจฺโจ minister of health โสขยามจฺโจ
  • navy นาวิกเสนา
  • parasol เสตจฺฉตฺตํ
  • peace สามํ
  • punishment ทณฺโฑ; การณา
  • handle of a sword ถารุ
  • quiver สรกลาโป
  • rebel ทามริโก
  • retreat ปจฺโจสกฺกนํ
  • revenue กโร; พาลิ
  • rifle อคฺคินาฬี
  • royal ราชกิย ไตร.  
  • พระราชลัญจกร ราชมุทฺทา royal seal
  • ฝักดาบ โกสี sheath
  • การแทง ยิง วิชฺฌนํ shooting
  • การยึด อวโรธนํ siege
  • ความรุนแรง พลกฺกโร หโฐ violence
  • การรบ ยุทฺธํ war
  • ยุทฺธโฆโส war cry  
  • ยุทฺธรโถ war chariot
  • ความแตกแยก เภโท disunion
พาหนะต่างๆ วาหนานิ vehicles
  • เครื่องบิน วฺโยมยานํ airplane
  • axle อกฺโข
  • bridle มุขาธานํ
  • รถ รโถ carriage
  • เกวียน สกโฏ cart
  • รถม้า อสฺสรโถ chariot
  • ตัว?รถม้า รถปญฺชโร chariot body
  • อาน?รถม้า รถตฺถโร chariot rug
  • แอก?รถม้า ธุโร chariot pole
  • คนขับรถม้า สารถี charioteer
  • คนขับ driver ปาชิตา  
  • คนขี่ช้าง ควาญช้าง หตฺถาโรโห driver of an elephant
  • อานช้าง หตฺถตฺถโร elephant rug  
  • ขอสับช้าง องฺกุโส hook to quieten elephant   
  • เอาขอสับช้าง ตุตฺตํ pike to guide an elephant 
  • เครื่องประดับช้าง หตฺถิกปฺปโน trappings for an elephant 
  • fender of a carriage วรูโถ
  • fleet horse ชวโน
  • ม้าอาชาไนย อาชานีโย horse of good breed
  • ม้าสินธพ สินฺธโว horse born in sindh
  • อานม้า อสฺสตฺถโร horse rug
  • เครื่องประดับม้า อสฺสกปฺปโน horse trappings 
  • กีบม้า ขุราวรณํ horse shoe
  • ม้าไม่ได้ฝึก ม้าป่า? ขลุงฺโก untrained horse
  • ม้าฝึกดี วินีตสฺโส well-trained horse
  • linch pin อกฺขคฺคกีโล
  • litter สิวิกา
  • รถยนต์ motor car สยํวฏฺฏโก
  • จักรยานยนต์ motor cycle วิชฺชุจกฺกยุคํ
  • ม้าป่า อัศดร mule อสฺสตโร
  • nave (of a wheel) นาภิ
  • เชือกสนตะพาย  กุสา nose rope เชือกที่รัดจมูกม้ากับบังเหียน
  • palanquin โทลา
  • push-cycle จกฺกยุคํ
  • railway train ธูมรโถ
  • reins รถรสฺมิ
  • rickshaw หตฺถวฏฺฏโก
  • rim (of a wheel) เนมิ
  • saddle อสฺสกจฺฉา
  • state carriage ผุสฺสรโถ
  • tram car วิชฺชุรโถ
  • wheel จกฺกํ
  • whip กสา
  • yoke ยุคํ
เครื่องเขียน การพิมพ์  ลิปิภณฺฑานิ มุทฺทาปนํ  stationery and printing
  • ไวท์บอร์ด เสตผลโก
  • กระดานดำ กาฬผลโก  
  • หนังสือ โปตฺถโก โปตฺถกํ ปณฺณํ
  • การรวบรวม(เรียบเรียง) สงฺคณฺหนํ สงฺกลนํ
  • การแต่ง ประพันธ์ วณฺณโยชนา
  • ผู้แต่ง ประพันธ์ วณฺณโยชโก
  • โต๊ะเขียนหนังสือ desk เลขณผลโก
  • การแก้ไขตำรา editing คนฺถโสธนา
  • ซองจดหมาย envelope สาสนาวรณํ
  • ปากกาหมึกซึม นาฬเลขนี
  • หมึก(เขียนหนังสือ) เลขนกสโฏ
  • ---แท่นหมึก กชฺชลาธาโร
  • จดหมาย ปณฺณํ เลขนํ; สาสนํ
  • ตัวหนังสือ อักษร อกฺขรํ
  • เส้น ปนฺติ เรขา
  • เส้นตรง อุชุเรขา
  • ประพันธ์โคลงกลอน ปชฺชพนฺโธ
  • หนังสือพิมพ์ ปวตฺติปตฺตํ
  • กระดาษบันทึกข้อความ สาสนปตฺตํ
  • ใบตาล ตาลปณฺณํ
  • หน้า ปิฏฺฐํ
  • กระดาษ กากจปณฺณํ
  • ปากกา เลขนี
  • ปลายปากกา เลขนีมุขํ
  • ที่เสียบปากกา เลขนีธาโร
  • ดินสอ อพฺภกเลขนี
  • ไม้บรรทัด อุชุเรขโก
  • periodical กาลิกสงฺคโห
  • โคลงกลอน กพฺพํ ปชฺชํ
  • ผู้พิมพ์ มุทฺทาปโก
  • การพิมพ์ มุทฺทาปนํ  
  • เครื่องพิมพ์ มุทฺทายนฺตํ
  • ใบแก้คำผิด โสธฺยาปณฺณํ
  • ผู้แก้คำผิด ผู้ตรวจปรูฟ วณฺณโสธโก
  • การเขียน ลิขนํ ลิปิ
  • ผู้เขียน เสมียน เลขโก
  • ตราประทับ มุทฺทา
  • ครั่ง ชตุ
  • ลายเซ็น หตฺถลญฺฉนํ
  • กระดานชนวน สิลาปตฺถโร
  • ดินสอชนวน สิลาเลขนี
  • tablet
เครื่องมือ อายุโธปกรณานิ tools and implements
  • ของมีคม มีด ฯลฯ วาสิ
  • ทั่ง (ตีเหล็ก) อธิกรณี
  • เหล็กปลายแหลม เหล็กหมาด, เหล็กเจาะ, เหล็กแหลม, สว่าน, เข็ม.  อารา awl
  • ขวาน ผรสุ
  •  --ภาชนวิกัติสำหรับคนนมให้เป็น เนย คคฺครี bellows เครื่องสูบลม
  • การเจาะ วินิวิชฺฌนํ
  • การทำลาย ภินฺทนํ
  • carpenter’s line กาฬสุตฺตํ
  • สิ่ว นิขาทนํ chisel
  • เขียง ตจฺฉนํ chopping
  • ชะแลง ขณิตฺตี crow-bar
  • เบ้าหลอม มูสา crucible
  • การตัด ฉินฺทนํ cutting
  • การขุด ขณนํ digging
  • ตะไบ โลหขาทโก file
  • ฆ้อน กูฏํ hammer
  • โซ่ อโยทามํ iron chain
  • เครื่องทอผ้า เวโม loom
  • กฏฺฐหตฺโถ ตะลุมพุก ไม้ตีคลี ค้อนไม้ mallet
  • กุทฺทาโล mammotty
  • ลายนํ  เครื่องตัดหญ้า mowing
  • ตะปู อาณิ nail
  • คานไม้ สำหรับหาบของ กาโช pingo
  • สาแหรก สิกฺกา pingo basket
  • อีเต้อ ฏงฺโก pick-axe
  • ปากคีบ คีมปากนกแก้ว แหนบ สณฺฑาโส pincers
  • คันไถ นงฺคลํ  
  • การไถ กสนํ ploughing  
  • ใบไถ ผาโล ploughshare
  • งอนไถ นงฺคลสีสา pole of a plough
  • ลูกดิ่ง ลูกตุ้ม โอลมฺพโก plummet
  • มีดโกน ขุรํ razor
  • เลื่อย กกโจ saw
  • กระสวย ตสโร shuttle  
  • เคียว ทาตฺตํ sickle  
  • ค้อนขนาดใหญ่มาก มหากูโฏ sledgehammer  
  • การผ่า ผาลนํ วิทารณํ splitting
  • trowel กรณี เกรียง
  • vice กฏฺฐปีฬโก  คีมจับ
  • weaving วายนํ การทอ
  • whetstone นิกโส หินลับมีด
  • wimble อาราหตฺโถ สว่าน
เวลา
  • กาล เวลา  กาโล เวลา time
  • อดีต  อตีโต (กาโล) past
  • ปัจจุบัน  ปจฺจุปนฺโน (กาโล) present
  • อนาคต  อนาคโต (กาโล) future
  • วัน ทิวโส ทิวสํ; ติถิ ติถิ วันทางจันทรคติ; อโห อหํ
  • วันเพ็ญ วันพระจันทร์เต็มดวง ปุณฺณมี fullmoon day
  • 14 ค่ำ จุทฺทสมี จาตุทฺทสี-สึ (ติถิ)
    15 ค่ำ ปญฺจทสี-สึ ปณฺณรสี-สึ (ติถิ)
  • วันอุโบสถ  อุโปสโถ อุโปสถทิวโส อุโปสถทินํ fast day
  • สองสามวัน  กติปาหํ  a few days
  • 7 วัน, สัปดาห์ สตฺตาหํ  week
  • วันอาทิตย์ รวิวาโร อาทิจฺจวาโร Sunday
  • วันจันทร์ จนฺทวาโร Monday
  • วันอังคาร กุชวาโร Tuesday
  • วันพุธ พุธวาโร Wednesday
  • วันพฤหัสบดี คุรุวาโร Thursday
  • วันศุกร์ สุกฺกวาโร Friday
  • วันเสาร์ สนิวาโร Saturday
  • เดือน มาโส month
  • กึ่งเดือน ครึ่งเดือน ปักษ์ อฑฺฒมาโส อทฺธมาโส ปกฺโข fortnight
  • ประมาณ 1 เดือน มาสมตฺต (คุณ.)
  • สามเดือน ไตรมาส เตมาสํ (ตัทธิต)
  • ปี สํวจฺฉโร สํวจฺฉรํ  สรโท วสฺโส วสฺสํ year
  • ฤดู อุตุ อุตุ season
  • ฤดูร้อน คิมฺหาโน summer summertime
  • ฤดูฝน วสฺสาโน วสฺโส วสฺสํ rainy season
  • ฤดูหนาว เหมนฺโต winter
  • ฤดูใบไม้ร่วง สรโท autumn/fall
  • ฤดูใบไม้ผลิ วสนฺโต spring springtime
  • พุทธันดร พุทฺธนฺตรํ (ระยะเวลาระหว่างพระพุทธเจ้าพระองค์หนึ่งกับอีกพระองค์หนึ่ง)
  • กัป กัลป์ กปฺโป (กำหนดอายุของโลก; กำหนดอายุของสัตว์ =อายุกัป เช่น 100 ปี)
  • เวลากลางวัน ภาคกลางวัน ทิวา นิ. ทิวสภาโค day
  • เวลากลางคืน ภาคกลางคืน รตฺติ รตฺติภาโค night
  • เวลาใกล้รุ่ง เช้าตรู่ เช้ามืด ปจฺจูโส ปจฺจุสฺโส ปจฺจูสสมโย ปจฺจุสฺสสมโย early morning
  • อรุณ อรุโณ อรุโณทโย dawn
  • เวลาเช้า ปุพฺพณฺโห ปุพฺพณฺหสมโย; ปาโต (นิ.) forenoon
  • เวลาสาย อุสฺสุโร อุสฺสูโร (กาลมีพระอาทิตย์ในเบื้องบน)
  • เที่ยงวัน มชฺฌณฺโห midday
  • เวลาบ่าย อปรณฺโห afternoon
    วฑฺฒมานกจฺฉายา (เวลามีเงาอันเจริญ)
  • เวลาเย็น สาโย
  • เวลาเย็นนัก ดึกนัก อติสาโย
  • พลบค่ำ สมนฺธกาโร ปโทโส วิกาโล
  • เที่ยงคืน นิสีโถ อฑฺฒรตฺโต อฑฺฒรตฺตา อฑฺฒรตฺติ อฑฺฒรตฺตํ midnight
  • ปฐมยาม ปฐมยาโม
  • มัชฌิมยาม มชฺฌิมยาโม
  • ปัจฉิมยาม ปจฺฉิมยาโม
ในวัน
  • ในวันวาน เมื่อวาน หิยฺโย yesterday
  • ในวันซืน เมื่อวานซืน ปรหิยฺโย ปเร day before yesterday
  • ในวันนี้ อชฺช สชฺชุ today
  • ในวันพรุ่งนี้ เสฺว สุเว อปรชฺชุ tomorrow
  • ในวันมะรืน ปรสุเว day after tomorrow
  • ในวันรุ่งขึ้น ในวันถัดไป (ของวันที่กล่าวถึง) ปุนทิวเส next day
  • ในวันอื่น ปรชฺชุ other day
  • ในวันอื่นอีก อปรชฺชุ other day
  • ในวันหนึ่ง เอกทิวสํ
    one day, on a certain day
  • ในวันนั้น ตสฺมึ ทิวเส, ตํทิวสํ
  • ในวันเดียวกันนั้น ตํทิวสเมว on the same day
  • ในวันที่ 7  สตฺตเม ทิวเส on seventh day
  • ในวันที่ 7 จากวันนี้ อิโต สตฺตเม ทิวเส seven days from now
ในขณะ ในสมัย ...
  • ในขณะนั้น ตสฺมึ ขเณ, ตํขณํ สชฺชุ
  • ในขณะนั้นทีเดียว ตํขณญฺเญว
  • ในสมัยนั้น ตสฺมึ สมเย, เตน สมเยน, ตํ สมยํ
  • ในสมัยหนึ่ง เอกสฺมึ สมเย, เอเกน สมเยน, เอกํ สมยํ
  • ในปีนี้ อิมสฺมึ สํวจฺฉเร

 

ในเวลา ในกาล
  • ในเวลา(กลาง)วัน ทิวา
  • ในเวลา(กลาง)คืน รตฺติยา รตฺติยํ รตฺตํ
  • ในเวลาเช้า ปาโต ปุพฺพณฺเห ปุพฺพณฺหสมเย
  • ในเวลาเช้าตรู่ ปาโตว
  • ในเวลาอรุณ ในเวลาอรุณรุ่ง อรุเณ อรุณุคฺคมนกาเล
  • ในเวลาใกล้รุ่ง ปจฺจูสกาเล ปจฺจูสสมยํ
  • ในเวลาเที่ยงวัน เที่ยงวัน มชฺฌณฺเห มชฺฌนฺติกสมเย
  • ในเวลาบ่าย อปรณฺเห วฑฺฒมานกจฺฉายาย (ในเวลามีเงาอันเจริญ)
  • ในเวลาเย็น สายํ สายณฺเห สายณฺหสมเย
  • ในเวลาเย็นนัก ดึกนัก อติสายํ
  • ในเวลาพลบค่ำ สมนฺธกาเร ปโทเส วิกาเล
  • . . . . . . . . .
  • ในกาลนี้ เดี๋ยวนี้ อิทานิ เอตรหิ สมฺปติ อธุนา
  • ในกาลก่อน ปุพฺเพ ปุเร ปุรา ภูตปุพฺพํ
  • ในกาลภายหลัง ปจฺฉา
  • ในกาลชั่วครู่ มุหุตฺตํ
  • ในกาลอันสมควร กาลํ กลฺลํ
  • ในกาลใด เมื่อใด ยทา (ไม่ใช่คำถาม)
  • ในกาลนั้น เมื่อนั้น ตทา อถ
  • ในกาลนั้น ครั้งนั้น อถ  ครั้งนั้นแล 'อถ โข'
  • ครั้งนั้น ในวันหนึ่ง, ครั้นภายหลัง ณ วันหนึ่ง อเถกทิวสํ
  • ในกาลไร เมื่อไร กทา
  • ในกาลหนึ่ง บางครั้ง บางที บางคราว เอกทา
  • ในกาลทั้งปวง ในกาลทุกเมื่อ สพฺพทา สทา always
  • ในกาลไหนๆ บางคราว บางครั้ง “กทาจิ กรหจิ(ใช้คู่กัน ยกเว้นในคาถา)  กุทาจนํ

ความถี่

  • ทุกวัน เทวสิกํ, ทิวเส ทิวเส
  • ประจำวัน รายวัน อนุทินํ
  • ทุกๆ เดือน มาเส มาเส
  • ทุก 6 เดือน อนุจฺฉมาสํ
  • ทุกปี อนุสํวจฺฉรํ
  • เนืองๆ อภิกฺขณํ อภิณฺหํ มุหุํ
  • เสมอ สพฺพทา สทา always
  • (เป็น)ประจำ, (ในกาล)เป็นนิตย์ นิจฺจํ
    นิพทฺธํ สตตํ
    always
  • ตลอดไป สทาตนาย
  • ต่อเนื่อง ไม่หยุด ไม่ขาดตอน นิรนฺตรํ
  • ครั้งเดียว คราวเดียว สกึ
  • สองครั้ง สามครั้ง สี่ครั้ง ...  ทฺวิกฺขตฺตุํ
    ติกฺขตฺตุํ จตุกฺขตฺตุํ
    ...
  • ร้อยครั้ง สตกฺขตฺตุํ
  • (สิ้น)สามครั้ง ตโย วาเร  = ติกฺขตฺตุํ
  • (สิ้น)สองครั้ง เทฺว วาเร  = ทฺวิกฺขตฺตุํ
  • ในครั้งที่ 2 ทุติเย วาเร (ปูรณสังขยา)
  • แม้ในครั้งที่ 2 ทุติยมฺปิ (ปูรณสังขยา)
  • แม้ในครั้งที่ 3 ตติยมฺปิ (ปูรณสังขยา)
  • อีก ปุน 
  • บ่อยๆ หลายครั้ง ปุนปฺปุนํ ภุสํ
  • บางครั้ง กทาจิ
  • (ในกาล)ครั้งหนึ่ง เอกทา
ในเวลา ในกาล สำนวน สมาส
  • ในเวลา(ที่เขา)ตายแล้ว มตกาเล (ในกาล แห่งเขา ตายแล้ว) — อดีต
  • ในเวลา(กำลัง)(จะ)ตาย  ในเวลาใกล้ตาย มรณกาเล (ในกาลเป็นที่ตาย แห่งเขา) — ปัจจุบัน
  • ในเวลานอน สยนกาเล
    (ในกาลเป็นที่นอน แห่งเขา)
  • ในเวลาไป คมนกาเล 
    (ในกาลเป็นที่ไป แห่งเขา)
  • ในกาลที่พระเถระเข้าไปในระหว่างพุ่มไม้แล้วออกมา
    เถรสฺส คจฺฉนฺตรํ ปวิสิตฺวา นิกฺขมนกาเล (ในกาลเป็นที่ เข้าไปแล้ว ในระหว่างแห่งพุ่มไม้ ออกมา แห่งพระเถระ)
  • ในเวลาที่มาสู่ที่ใกล้ตน อตฺตโน สนฺติกํ อาคตกาเล (ในกาล แห่งเขา มาแล้ว สู่ที่ใกล้ แห่งตน)
  • ในตอนแก่ มหลฺลกกาเล (ในกาล แห่งตน เป็นคนแก่)
  • ในตอนเด็ก ตรุณกาเล
  • ในตอนหนุ่ม ทหรกาเล
  • ในเวลาเป็นสุนัข สุนขกาเล
    (ในกาล แห่งเขา เป็นสุนัข)
  • ในเวลาอายุ 16 ปี  โสฬสวสฺสกาเล
    (ในกาล แห่งตน เป็นผู้มีกาลฝน 16)
  • ในกาลสิ้นอายุ อายุหปริโยสาเน
    (ในกาลเป็นที่สุดลงรอบแห่งอายุ)
  • ในเวลาอยากจะกิน ภุญฺชิตุกามกาเล (ในกาล แห่งตน เป็นผู้ใคร่เพื่ออันกิน)
  • (ใน)สมัยพระพุทธเจ้ากัสสปะ
    กสฺสปพุทฺธกาเล
    (ในกาลแห่งพระพุทธเจ้าพระนามว่ากัสสปะ)
  • . . . . . .
  • ในเวลาปวารณาจำพรรษาแล้ว
    ปวาเรตฺวา วุตฺถวสฺสกาเล
  • ในเวลาทำทุกกรกิริยา
    ทุกฺกรการิกกาเล
  • ในชาติที่ 3 จากชาตินี้
    อิโต ตติเย อตฺตภาเว
    (ในอัตภาพที่ 3 จากอัตภาพนี้)
  • ในที่สุดแห่งแสนกัปจากกัปนี้,
    (นับถอยหลัง/ย้อนหลังไปแสนกัป)
    อิโต ((ภทฺท)กปฺปโต) สตสหสฺสกปฺปมตฺถเก (ในที่สุดแห่ง กัปแสนหนึ่ง/กัปมีแสนเป็นประมาณ แต่ภัททกัปนี้)
  • . . . . . . . . . . . . . . .
  • (ในเวลา)ก่อนแห่งภัตร ปุเรภตฺตํ
  • (ในเวลา)ภายหลังแห่งภัตร ปจฺฉาภตฺตํ
  • ในระหว่างแห่งภัตร อนฺตราภตฺตํ
  • (มา) ในลำดับเวลาที่ตนคิด
    จินฺติตสมนนฺตรํ อาคนฺตฺวา
  •  
  • (ในกาล)ต่อมา อปรภาเค กาเล
    (ในกาลอันเป็นส่วนอื่นอีก)
  • พออนุโมทนาจบ  อนุโมทนาวสาเน กาเล (ในกาลเป็นที่สุดลงแห่งอนุโมทนา)
  • พอแสดงธรรมจบ เทสนาวสาเน/เทสนาปริโยสาเน กาเล (ในกาลเป็นที่สุดลง(รอบ)แห่งพระเทศนา)
  •  
  • ตลอดเวลา(ที่ผ่านมา)นี้ เอตฺตกํ กาลํ (ตลอดกาล มีประมาณเท่านี้)
  • รอสักครู่ มุหุตฺตํ อาคเมหิ
  • ให้เวลาผ่านไปสักหน่อย โถกํ วีตินาเมตฺวา
  • (เก็บไว้) จนกว่าเขาจะมา  (... นิกฺขิปติ) ยาว โส อาคจฺฉติ  (เขาย่อมมาเพียงไร ... ย่อมเก็บไว้ เพียงนั้น)
  • (จน)ตลอดชีวิต ยาวชีวํ (สิ้นการกำหนดเพียงใดแห่งชีวิต)
  • ค่อยๆ ช้าๆ เบาๆ สณิกํ มนฺทํ
  • ช้า นาน จิรํ  สณิกํ
  • ไม่นาน อจิรํ, น จิรสฺเสว (ต่อกาลไม่นานนั่นเทียว)
  • เร็ว โดยเร็ว พลัน โดยพลัน ขิปฺปํ ขิปฺป ตุวฏํ ตุวฏ สหสา ลหุํ ลหุ ลหุโส สีฆ อรํ อาสุ
  • พลันๆ เร็วๆ ไวๆ ด่วนๆ สีฆสีฆํ สีฆสีฆ
  • คล่อง สีฆ
  • โดยเร็ว เวเคน
  • อันมีในวันพรุ่งนีี้ สฺวาตน
  • เพื่อภัตรพรุ่งนี้ สฺวาตนาย (ภตฺตาย) (เพื่อภัตรอันมีในวันพรุ่ง)
เมื่อ (โดย...) (ตติยา)
  • เมื่อบิดา/มารดาตาย ปิตุอจฺจเยน (โดยอันล่วงไปแห่งบิดา)
    (มาตุอจฺจเยน, มาตาปิตุอจฺจเยน) 
  • เมื่อผ่านไป 10 เดือน ทสมาสจฺจเยน, ทสนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน (โดยอันล่วงไปแห่งเดือน (ท.) 10)
  • ผ่านไป 7 ปี สตฺตวสฺสจฺจเยน, สตฺตนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน (โดยอันล่วงไปแห่งปี (ท.) 7)
  • (10 เดือนผ่านไป ทส มาสา อติกฺกนฺตา) (เดือน ท. 10 ก้าวล่วงแล้ว)
  • ผ่านไปสองสามวัน กติปาหจฺจเยน (โดยอันล่วงไปแห่งวันเล็กน้อย) a few days ago
  • ตามวาระ/โดยวาระ  วาเรน
ตั้งแต่ (ปัญจมี)
  • ตั้งแต่นั้น ตั้งแต่กาลนั้น ตโต (กาลโต) ปฏฺฐาย
  • ตั้งแต่บัดนี้ไป อิโตทานิ ปฏฺฐาย
  • ตั้งแต่(เวลาเป็น)เด็ก  ทารกกาลโต ปฏฺฐาย
  • ตั้งแต่วันที่เขาบวช ตสฺส ปพฺพชิตทิวสโต ปฏฺฐาย
  • ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป อชฺชตคฺเค อชฺชตคฺเคทานิ
ประโยคแทรก (ลักขณะ)
  • เมื่อบิดา/มารดาตาย
    ปิตริ มเต, มาตริ มตาย
    (ครั้นเมื่อบิดา/มารดาตายแล้ว)
  • เมื่อบิดา/มารดาตาย (ทำกาละ)
    ปิตริ กาลกเต (สนฺเต), มาตริ กาลกตาย (สนฺติยา) (ครั้นเมื่อบิดา/มารดา เป็นผู้มีกาละอันกระทำแล้ว มีอยู่)
  • เมื่อมารดาและบิดาตายแล้ว
    มาตาปิตูสุ มเตสุ/กาลกเตสุ
    (ครั้นเมื่อบิดา/มารดาตายแล้ว)
  • เมื่อเป็นเช่นนี้  เอวํ สนฺเต; อถ (ในเลขใน)
    (ครั้นเมื่อความเป็น อย่างนี้ มีอยู่)
  • พอกล่าว(ว่า...)เท่านั้น  “...ติ วุตฺตมตฺเตเยว
  • พอปรากฏขึ้นเท่านั้น  ปาตุภูตมตฺเตเยว
นิบาตบอกอุปมาอุปไมย เปรียบเทียบ
  • ฉันใด ยถา เสยฺยถา
  • ฉันนั้น ตถา เอวํ
  • ราวกะ ราวกะว่า ราวกับ เพียงดัง ดุจ ดุจดัง เหมือน วิย อิว
  • เช่นกับ เหมือน สทิส
นิบาตมีเนื้อความต่างๆ
  • ยิ่ง ภิยฺโย
  • โดยยิ่ง ภิยฺโยโส ภุสํ
  • โดยชอบ สมฺมา
  • ผิด มิจฺฉา
  • เท็จ มุสา
  • เปล่า มุธา
  • กับ พร้อม สห สทฺธึ 
  • เอง ด้วยตนเอง สยํ สามํ
  • แน่ แน่แท้ แน่นอน นูน อทฺธา อวสฺสํ
  • โดยแท้ อญฺญทตฺถุ อทฺธา ตคฺฆ ชาตุ กามํ สสกฺกํ
  • ภายหลัง ปจฺฉา afterwards
  • ก่อน เพิ่ง ยัง ตาว
  • ก่อน ทีแรก ครั้งแรก ปฐมํ
  • ตั้งแต่ จำเดิม ปฏฺฐาย ปภูติ
  • แม้น้อยหนึ่ง กิญฺจาปิ
  • บ้าง กฺวจิ
  • ไกล อารา ทูร
  • ไม่ไกลนัก อวิทูร
  • ใกล้ สนฺติก อาสนฺน มูล ธุร
  • แจ้ง ชัด อาวิ อาวี
  • โอ โห อโห
  • อนึ่ง จ อโถ
  • ต่างๆ นานา
  • ถ้าอย่างนั้น เตนหิ
  • อย่างเดียว เท่านั้น เกวลํ
  • โดยกำหนดมีในที่สุด อนฺตมโส
  • ชื่อ ชื่อว่า ธรรมดา ธรรมชาติ นาม
  • เพราะเหตุนั้น  ว่า...ดังนี้  ด้วยประการฉะนี้  ชื่อว่า อิติ
  • พอละ อลํ  
  • สมควร อลํ
  • ควรกัน อลํ
  • สามารถ อลํ
  • ประดับ ตกแต่ง อลํ (อลงฺกโรติ)
  • เห็นจะ..., น่าจะ… มญฺเญ
  • โดย(ความ)เคารพ สกฺกจฺจํ
นิบาตสำหรับผูกศัพท์และประโยค
  • ก็ หิ จ ปน ตุ
  • ก็...เล่า ปน 
  • เออก็ อปิจ
  • ส่วน ส่วนว่า ปน ตุ
  • แต่ แต่ว่า ปน ตุ  but
  • เพราะว่า หิ  because
  • จริงอยู่ แท้จริง หิ จ  in fact, indeed 
  • ด้วย และ จ  and
  • หรือ ก็ดี ก็ตาม วา  or
  • บ้าง วา ปิ อปิ
  • แม้ ปิ อปิ  even
  • อีกอย่างหนึ่ง อถวา
  • อนึ่ง จ ปน
นิบาตบอกปริกัป [เงื่อนไข]
  • ถ้า ถ้าว่า หากว่า สเจ เจ ยทิ อถ
  • ผิว่า ยทิ
  • กระไรหนอ ยนฺนูน
นิบาตบอกความสงสัย
  • ไฉนหนอ อปฺเปว
  • ไฉนหนอ ชื่อแม้ไฉน อปฺเปว นาม
คำถาม (ปุจฉนะ)
  • หรือ ทำไม อย่างไร กึ
  • หรือ หรือหนอ นุ
  • หรือ บ้างหรือ แลหรือ กจฺจิ
  • บ้าง อย่างไร ใช่หรือ หรือหนอ อะไร “กจฺจิ นุ
  • หรือหนอ เพราะเหตุใด กินฺนุ
  • เพราะเหตุไร กสฺมา กึการณา
  • เพื่อประโยชน์อะไร กิมตฺถํ
  • ใคร อะไร โก กา (กึ แปลงเป็น ก)
  • อะไร กึ (แปลงเป็น ก)
  • แลหรือ อย่างไร อย่างไรเล่า กึสุ
  • จากไหน กุโต
  • แก่ใคร เพื่อใคร กสฺส
  • (ใน)ที่ไหน กตฺถ
  • เมื่อไร กทา
  • เท่าไร มีจำนวนเท่าไร มีประมาณเท่าไร มากเท่าไร กติ กิตฺตก กีวตก กีวติก  กีว กีวตกํ กิตฺตาวตา
  • นานเท่าไร กีวจิรํ
  • กี่ครั้ง สิ้นครั้งเท่าไร กติกฺขตฺตุํ กติวาร
  • อายุ/พรรษาเท่าไร กติวสฺส (อุปสมฺปทาย) (เพิ่มคำว่า ชาติยา/อายุนา เมื่อถามอายุพระ)
  • ไกลเท่าไร กีวทูร
  • จากที่ไกลเท่าไร กีวทูรโต (ฐานโต)
  • (อัน)เป็นอย่างไร  (อัน)เป็นเช่นไร กีทิส
  • ชนิดไหน ประเภทไหน เป็นไฉน กตม
  • อย่างไร ไฉน กถํ
  • มิใช่หรือ [เชิงปฏิเสธ] นนุ
  • คือ อย่างไรนี้; แล [ปทปูรณ] เสยฺยถีทํ
  • หรือว่า อุทาหุ อาทู
นิบาตบอกความรับ รับคำ (สัมปฏิจฉนะ)
  • ครับ ค่ะ ใช่ เออ ... อาม อามนฺตา
  • อย่างนั้น ครับ ค่ะ เอวํ
  • ดีแล้ว ดีละ สาธุ สาหุ
  • สมควร เหมาะสม ปติรูปํ โอปายิกํ
  • ไม่หนักใจ ลหุ
นิบาตสักว่าทำบทให้เต็ม (ปทปูรณะ)
  • หนอ  นุ วต
  • แล เว หเว โข โว
  • เว้ย เว หเว
  • โว้ย โว
  • สิ สุ
นิบาตบอกปฏิเสธ
  • ไม่ หามิได้  น โน
  • พอ พอละ อย่าเลย  อลํ
  • อย่า มา
  • เทียว แหละ  ว
  • เว้น วินา อญฺญตฺตร
  • แยก อญฺญตฺตร
  • นั่นเทียว นั่นเอง นั่นแหละ เอว
นิทัสสนะ (แสดง, ชี้แจง)
  • อย่างนี้ เอวํ อิติ อิตฺถํ
คุณภาพ ลักษณะ
  • ดี เจริญ สุนฺทร ภทฺร ภทฺท ภทฺทก กลฺยาณ ภุส
  • ดีกว่า สุนฺทรตร เสยฺย วร
  • ดีที่สุด สุนฺทรตม เสฏฺฐ
  • ชั่ว เลว หีน ปาป  อสุนฺทร อภทฺทก
  • ชั่ว เลว กว่า หีนตร ปาปตร ปาปิย
  • ชั่ว เลว ที่สุด หีนตม ปาปตม ปาปิฏฺฐ
  • ดียิ่ง อุกฺกํส ภุส
  • ยอดเยี่ยม ปณีต อติสุนฺทร วิสิฏฺฐ
  • ที่สุด อจฺจนฺต
  • บวร สูงสุด ปวร อุตฺตม
  • สูงส่ง สูงค่า ล้ำเลิศ สุขุม
  • งาม สวย หล่อ สุรูป อภิรูป โสภณ อภิกฺกนฺต
  • ไม่งาม น่าเกลียด วิรูป อโสภณ
  • น่าดูชม น่าชอบใจ ทสฺสนีย อภิกฺกนฺต มนาป มนุญฺญ
  • อ้วน หยาบ ถูล
  • ผอม กิส กีส
  • เตี้ยมาก แคระ วามน วามนก
  • กระจอก พิการ ขญฺช
  • ค่อม ขุชฺช
  • ง่อย กุณี
  • เป็นโรคอัมพาต ปกฺขหต
  • มีอิริยาบถขาด ฉินฺนิริยาปถ
  • ชราทุพพลภาพ ชราทุพฺพล
  • มีรูปร่างไม่สมประกอบ ปริสทูสก
  • บอด อนฺธ
  • บอดข้างเดียว กาณ
  • มีตาข้างเดียว เอกกฺขี
  • ตาเหล่ วลิร
  • หนวก หูหนวก พธิร สุติหีน
  • ใบ้ มูค
  • ใบ้น้ำลาย เงอะงะ เอฬมูค
  • บอดและใบ้ อนฺธมูค
  • บอดและหนวก อนฺธพธิร
  • ใบ้และหนวก มูคพธิร
  • บอดใบ้และหนวก อนฺธมูคพธิร
  • มีมือด้วน หตฺถจฺฉินฺน
  • มีเท้าด้วน ปาทจฺฉินฺน
  • มีมือเท้าด้วน หตฺถปาทจฺฉินฺน
  • มีหูขาด กณฺณจฺฉินฺน
  • มีจมูกแหว่ง นาสจฺฉินฺน
  • มีหูขาดจมูกแหว่ง กณฺณนาสจฺฉินฺน
  • มีนิ้วมือนิ้วเท้าขาด องฺคุลิจฺฉินฺน
  • มีง่ามมือง่ามเท้าขาด อฬจฺฉินฺน
  • มีเอ็นขาด กณฺฑรจฺฉินฺน
  • ถูกสักหมายโทษ ลกฺขณาหต
  • มีรอยเฆี่ยนด้วยหวาย กสาหต
  • ถูกออกหมายสั่งจับ ลิขิตก
  • มีโรคเรื้อรัง ปาปโรคี
  • มีเท้าปุก สีปที
  • มีมือเป็นแผ่น ผณหตฺถก
  • มีคอพอก คลคณฺฑิก
  • สุก ปกฺก
  • ดิบ  อามก
  • แห้ง สุกฺข
  • เปียก ชุ่ม ตินฺต อลฺล
  • ใหม่ สด นว นวก อภินว
  • เก่า ปุราณ ชิณฺณ
  • เน่า บูด ปูติก
  • หอม มีกลิ่นหอม สุคนฺธ
  • เหม็น กลิ่นไม่ดี ทุคฺคนฺธ
  • ฉลาด มีปัญญา กุสล สปฺปญฺญ ปญฺญวนฺตุ ปณฺฑิต เมธาวี อชฬ พฺยตฺต
  • โง่ ปัญญาทึบ  ทนฺธ ทุปฺปญฺญ มูฬฺห มนฺทพุทฺธิก ชฬ
  • รวย ร่ำรวย มหทฺธน มหาโภค ธนวนฺตุ อฑฺฒ อิพฺภ
  • จน ยากจน ทลิทฺท ทฬิทฺท ทุคฺคต
  • มีบุญ ปุญฺญ ลกฺขี
  • ไม่มีบุญ อปุญฺญ
  • มีโทษ สาวชฺช
  • ไม่มีโทษ อนวชฺช
  • มีอายุน้อย อปฺปมายุก
  • มีอายุยืน ทีฆายุ ทีฆายุก ทีฆายุกา ทีฆาวุ
  • มีอายุ 16 โสฬสวสฺโส-สา (พหุพ. สมาส) โสฬสวสฺสิโก-สิกา (ตัทธิต)
  • มีอายุ 16 ปี (ย่าง), มีอายุรุ่นราว 16 ปี.  โสฬสวสฺสุทฺเทสโก-สิกา (เป็นผู้อันบุคคลพึงแสดงขึ้นว่ามีกาลฝน 16) (นามกิตก์)
  • มีอายุ 20 วีสติวสฺโส-สา 
    มีอายุหย่อน/ไม่ถึง 20 อูนวีสติวสฺโส-สา
  • มีกิจน้อย อปฺปกิจฺจ
  • มีลาภน้อย อปฺปลาภ
  • โชคดี ธญฺญ สุภาค
  • โชคร้าย ทุกฺขิต ภาคฺยหีน
  • มีลูก มีบุตร สปุตฺตก
  • ไม่มีลูก ไม่มีบุตร อปุตฺตก
  • เป็นมิตร ใจดี ช่วยเหลือ อวิรุทฺธ สุหท อนุกูล
  • ไม่เป็นมิตร ใจร้าย ทุหท วิรุทฺธ
  • เป็นศัตรู วิรุทฺธ
  • อ่อนโยน อ่อนนุ่ม มุทุ
  • แข็ง กระด้าง ถทฺธ
  • สามารถ สมตฺถ ปฏิพล
  • เคลื่อนที่ได้ ชงฺคม จล ปาริหาริย
  • เคลื่อนที่ไม่ได้ มั่นคง อจล ถาวร
  • ถาวร เที่ยง นิจฺจ ถาวร
  • ไม่เที่ยง ไม่ถาวร อนิจฺจ
  • ขยัน ไม่เกียจคร้าน อนลส ทกฺข อกุสีต
  • เกียจคร้าน ขี้เกียจ อลส กุสีต
  • หนัก ภาริย ครุ ครุก ธุร
  • เบา ลหุ ลหุก สลฺลหุก
  • ตึง อสิถิล  
  • หย่อน สิถิล สถล อนธิก
  • มั่น มั่นคง แน่น ทฬฺห
  • มั่น แน่น ทฬฺห
  • ได้รับการชมเชย อภิตฺถุต
  • ได้รับการนับถือ มานิต พหุมต
  • ถูกดูหมิ่น เหยียดหยาม ดูถูก นินฺทิต วมฺภิต
  • มีชื่อเสียง รู้จักกันดี วิสฺสุต สุปากฏ
  • ไม่ปรากฏ ไม่รู้ อปากฏ อปญฺญาต
  • โหดร้าย จณฺฑ ทุฏฺฐ ลุทฺท กุรีร
  • ใจดี การุณิก
  • มีศีล สุสีล
  • ไม่มีศีล ชั่วร้าย ทุสฺสีล
  • สุขภาพดี ไม่มีโรค อคิลาน นิโรค
  • มีแผล บาดเจ็บ วณิต
  • ชำนาญ ปฏุ ทกฺข
  • ปานกลาง มชฺฌิม มตฺตญฺญู
  • นิรันดร์ ต่อเนื่อง สสฺสติก
  • ก้มลง โอนต
  • บ้า คลั่ง อุมฺมาท มตฺต อุมฺมตฺต อุมฺมตฺตก อุมฺมตฺติกา
  • ของตน ส สก 
  • ถูกเป็นเจ้าของ เป็นของ.. อายตฺต
  • เป็นเจ้า เป็นใหญ่ เป็นเจ้าของ สามี สามินี
ความรู้สึก บุคคลิก
  • เป็นสุข มีความสุข สุขิต สุมน
  • ดีใจ ร่าเริง สุมน อตฺตมน
  • เป็นทุกข์ มีความทุกข์ ทุกฺขี ทุกฺขินี ทุกฺขิต ทุมฺมน
  • เศร้า  ทุมฺมน อนตฺตมน
  • คร่ำครวญ ปริเทวิ
  • ร้องไห้ รุทมาโน/รุทมานา
  • มีหน้านองด้วยน้ำตา อสฺสุมุโข/อสฺสุมุขี อสฺสุมุขินี
  • มีหน้าชุ่มด้วยน้ำตา อสฺสุตินฺเตน มุเขน (อิตถัมภูตะ)
  • มีนัยน์ตาเต็มด้วยน้ำตา อสฺสุปุณฺเณหิ เนตฺเตหิ (อิตถัมภูตะ)
  • มีนัยน์ตาเต็มด้วยน้ำตา อสฺสุปุณฺณเนตฺโต
  • ธารน้ำตาจากนัยน์ตาทั้ง 2 ของเธอ ไหลออก  ตสฺสา อกฺขีหิ อสฺสุธารา ปวตฺตึสุ
  • มงฺกุ มงฺกุภูต เก้อ เขิน เก้อเขิน
  • ความรัก เปมํ เปมโก เปมกํ สิเนโห เสฺนโห
  • กล้า วีร สุร
  • ขลาด ภีรุก ขลฺลาต
  • กร่าง นิพฺภย ‘ไม่กลัว’
  • บริสุทธิ์ ปริสุทฺธ
  • ไม่บริสุทธิ์ อปริสุทฺธ
  • สะอาด นิมฺมล สุทฺธ
  • ไม่สะอาด เศร้าหมอง  มลิน อสุทฺธ
  • สกปรก เศร้าหมอง เปื้อน กิลิฏฺฐ
  • ละเอียด สุขุม
  • หยาบ กกฺกส
  • ตั้ง(ใจ)มั่น สมาหิต
  • ใจไม่ตั้งมั่น เสียสมาธิ อสมาหิต
  • ปิด ปกปิด ปิดกั้น คุตฺต ฉนฺน ปฏิจฺฉนฺน
  • เปิด เปิดเผย วิวฏ อนาวฏ
  • ตรง ไม่งอ อวงฺก อุชุ
  • โกง โก่ง งอ  วงฺก กุฏิล
  • ผ่องใส สดใส ปภสฺสร ภาสุร
  • ขุ่นมัว อาวิล  ไม่ขุ่นมัว อนาวิล
  • มัว หมอง เศร้าหมอง นิปฺปภ มลิน
  • เอื้อเฟื้อ ไม่โลภ อลุทฺธ
  • โลภ ตะกละ ลุทฺธ มหิจฺฉ
  • ลึก ลึกซึ้ง คมฺภีร  
  • ตื้น อุตฺตาน
  • เต็ม บริบูรณ์ ปูร ปุณฺณ ปริปุณฺณ สมฺปุณฺณ
  • ว่าง เปล่า ตุจฺฉ ริตฺต
อายุ
  • แก่ สูงอายุ  มหฺลลก มหฺลลิกา ชิณฺณ
  • เด็ก หนุ่ม สาว พาล ตรุณ มาณโว มาณวิกา
  • ใหม่ สด นว นวก อภินว
  • เก่า ปุราณ โปราณ ชิณฺณ
ขนาด
  • สั้น  รสฺส
  • ยาว ทีฆ อายต อายาม   
  • กว้าง วิตฺถต วิตฺถาร ปุถุล
  • ยาว 13 ศอก กว้าง 4 ศอก เตรสหตฺถายาม จตุหตฺถวิตฺถาร (อันยาวโดยศอก 13 อันกว้างโดยศอก 4)
  • แคบ สมฺพาธ อนายต
  • สูง อุพฺเพธ
  • ลึก คมฺภีร   
  • ยาว 13 ศอก กว้าง 4 ศอก เตรสหตฺถายาม จตุหตฺถวิตฺถาร (อันยาวโดยศอก 13 อันกว้างโดยศอก 4)
  • (แม่น้ำนั้น) ลึก 1 คาวุต กว้าง 2 คาวุต คมฺภีรโต คาวุตํ ปุถุลโต เทฺว คาวุตานิ  ตสฺสา นทิยา ปริมาณํ (คาวุตหนึ่ง โดยส่วนลึก คาวุต ท. 2 โดยส่วนกว้าง เป็นปริมาณ แห่งแม่น้ำนั้น)
  • สูงโยชน์หนึ่ง โยชนุพฺเพธ (อันสูงโดยโยชน์หนึ่ง)
  • (บัณฑุกัมพลศิลาอาสน์) ยาว 60 โยชน์ กว้าง 50 โยชน์ หนา 15 โยชน์
    สฏฺฐิโยชนายามํ ปณฺณาสโยชนวิตฺถตํ ปณฺณรสโยชนพหลํ ปณฺฑุกมฺพลสิลาสนํ
    (บัณฑุกัมพลศิลาอาสน์ อันยาวโดยโยชน์ 60 อันกว้างแล้วโดยโยชน์ 50  อันหนาโดยโยชน์ 15)
  • (บัณฑุกัมพลสิลา) (โดย)ยาว 60 โยชน์ (โดย)กว้าง 50 โยชน์ หนา 15 โยชน์
    ทีฆโต สฏฺฐิโยชนา
    วิตฺถารโต ปญฺญาสโยชนา
    พหลโต ปณฺณรสโยชนา
    ปณฺฑุกมฺพลสิลา (บัณฑุกัมพลศิลา
    อันมีโยชน์หกสิบเป็นประมาณ โดยส่วนยาว  
    อันมีโยชน์ห้าสิบเป็นประมาณ โดยส่วนกว้าง 
    อันมีโยชน์สิบห้าเป็นประมาณ โดยส่วนหนา)
  • ใหญ่ ยิ่งใหญ่ มหนฺต อุตฺตม
  • ใหญ่โต โอฬาริก
  • เล็ก เล็กน้อย ขุทฺท ขุทฺทก ปริตฺต ปริตฺตก อณุ จุล จุลฺล จุฬ
  • ละเอียด ป่น อณุ จุล จุลฺล จุฬ
  • น้อยและใหญ่ ขุทฺทานุขุทฺทก อณุถูล
  • สูง  อุจฺจ อุจฺจํ
  • ต่ำ  นีจ นีจํ
  • สูงและต่ำ อุจฺจาวจ
  • ต่ำ อธม นีจ
  • ต่ำ ต่ำช้า หยาบ หีน โอมก
อุณหภูมิ
  • เย็น หนาว สีตล
  • ร้อน อุณฺห
สัมผัส
  • เสมอ เรียบ เกลี้ยง สม สินิทฺธ มฏฺฐ
  • ไม่เรียบ ไม่เสมอ วิสม
จำนวน ปริมาณ
  • มาก พหุ พหุก พหุล สมฺพหุล อเนก อนปฺปก อธิมตฺต อธิมตฺตก
  • มาก มากกว่า มากขึ้น  ปหูต
  • มาก มากกว่า มากขึ้น  อธิก
  • น้อย อปฺป อปฺปก อปฺปมตฺต อปฺปมตฺตก อนุมตฺต ปริตฺต ปริตฺตก โถก โถกก อีส อีสก โอมก
  • เล็กน้อย สองสาม กติปย ปริตฺต
  • หย่อน พร่อง อูน
  • เหลือ ที่เหลือ เสส เสสก
  • ทั้งปวง ทั้งหมด ทั้งสิ้น ทุกสิ่ง ทุกอย่าง ทุกคน ... สพฺพ สกล
  • มีประมาณเท่านี้ เอตฺตก
  • มีประมาณเท่าใด/เพียงใด ยตฺตก
  • มีประมาณเท่านั้น/เพียงนั้น ตตฺตก
  • ชิ้น เปสิ ขณฺโฑ ขณฺฑํ
สัพพนาม (แจกอย่าง ย ศัพท์)
  • นั้น
  • นี้ อิม
  • นั่น เอต
  • โน้น อมุ อมุก อสุก
  • ใด (ไม่ใช่คำถาม)
  • อื่น อญฺญ ปร
  • อื่นอีก อปร
  • คนใดคนหนึ่ง สิ่งใดสิ่งหนึ่ง คนหนึ่ง สิ่งหนึ่ง อญฺญตร อญฺญตม
  • ?คนไหน สิ่งไหน กตร กตม
  • คนหนึ่ง สิ่งหนึ่ง พวกหนึ่ง เอก
  • บางคน บางสิ่ง บางพวก
    เอกจฺจ อปฺเปกจฺจ
  • ทั้งสอง อุภย (แจกอย่าง ย); อุภ (แจกอย่าง อุภ)
  • นอกนี้ อิตร
  • ใต้ ทกฺขิณ
  • เหนือ อุตฺตร
  • ซ้าย วาม
  • ข้างซ้าย วามปสฺสํ
  • ขวา ทกฺขิณ
  • ข้างขวา ทกฺขิณปสฺสํ
  • ก่อน ปุพฺพ ปุพฺพก
  • เช่นนั้น สทิส
  • เช่นเรา มาทิส
  • เช่นท่าน ตาทิส
สี
  • สีขาว ปณฺฑโร
  • สีขาวอมเหลือง ปณฺฑโร
  • แดง รตฺต โลหิต
  • แดงอ่อน อรุณ
  • ชมพู ปาฏล
  • เหลือง ปีต
  • ขาวอมเหลือง ปณฺฑุวณฺณ ปณฺฑร
  • ซีด ปณฺฑร
  • ส้ม ปีตรตฺต
  • เขียว หริต
  • น้ำเงิน นีล
  • น้ำเงินอ่อน ฟ้า มนฺทนีล
  • ขาว โอทาต เสต ปณฺฑร
  • ดำ กาฬ กณฺห
  • เทา ธูสร
  • หลากสี กมฺมาส
  • น้ำตาล ปิงฺคล
  • น้ำตาลแก่ กณฺหปีต
  • น้ำตาลอ่อน กปิล
รสชาติ
  • อร่อย หวาน มธุร
  • เปรี้ยว อมฺพิล
  • เค็ม โลณ ลวณ โลณิก
    จืด อโลณิก
  • เผ็ด เผ็ดร้อน กฏุ กฏุก
  • ขม  ติตฺต ติตฺตก
  • ฝาด กสาว
เสียง
ระยะทาง
  • ใกล้ สมีป อาสนฺน อวิทูร
  • ไกล ทูร

เงื่อนไข สภาพ ฐานะ

  • ง่าย อีส อีสก
รูปร่าง
  • กลม จกฺกาการ วฏฺฏุล วฏฺฏ
  • รูปไข่  อณฺฑาการ
  • ครึ่งวงกลม อทฺธจกฺกการ
  • (มี) สี่มุม จตุรสฺส
  • (มี) สามเหลี่ยม ติโกณก
  • (มี) แปดเหลี่ยม อฏฺฐํสิก
  • ซึ่งมีรูปทรงกลม(เล็กๆ) โคฬการ
  • คม ติขิณ
  • ไม่คม ทื่อ อติขิณ
  • หนา ฆน พหล
  • หนานัก อติพหล
  • บาง ตนุ

โรค

  • โรคตา  จกฺขุโรโค
  • โรคหู  โสตโรโค
  • โรคจมูก  ฆานโรโค
  • โรคลิ้น  ชิวฺหาโรโค
  • โรคกาย  กายโรโค
  • โรคศีรษะ  สีสโรโค
  • โรคที่ใบหู  กณฺณโรโค
  • โรคปาก  มุขโรโค
  • โรคฟัน  ทนฺตโรโค/โอฏฺฐโรโค ม.
  • โรคไอ  กาโส
  • โรคหืด  สาโส
  • โรคไข้หวัด  ปินาโส
  • เป็นไข้หนัก  พาฬฺหคิลาน (คุณ.)
  • โรคไข้พิษ  ฑโห ฑาโห
  • โรคไข้เซื่องซึม  ชโร
  • โรคในท้อง  กุจฺฉิโรโค
  • โรคลมสลบ  มุจฺฉา
  • โรคบิด โรคลงแดง  ปกฺขนฺทิกา
  • โรคจุกเสียด  สุลา สูลา ม. ยุ.
  • โรคลงราก  วิสูจิกา
  • โรคเรื้อน  กุฏฺฐํ
  • โรคฝี  คณฺโฑ
  • โรคกลาก  กิลาโส
  • โรคมองคร่อ  โสโส
  • โรคลมบ้าหมู  อปมาโร
  • โรคหิดเปื่อย  ททฺทุ
  • โรคหิดด้าน  กณฺฑุ
  • โรคคุดทะราด  กจฺฉุ
  • หูด  รขสา /นขสา ม.
  • โรคละอองบวม  วิตจฺฉิกา
  • โรคอาเจียนโลหิต  โลหิตํ
  • โรคดี(เดือด)  ปิตฺตํ /โลหิตปิตฺตํ ยุ.
  • โรคเบาหวาน  มธุเมโห
  • โรคเริม  อํสา
  • โรคพุพอง  ปิฬกา
  • โรคริดสีดวง  ภคนฺทลา

ธรรม

  • นิพพาน นิพฺพานํ โมกฺขธมฺโม อมตํ

อื่นๆ

  • ปัญหา ปญฺโห ปญฺหา
  • การแก้ การตอบ คำตอบ วิสฺสชฺนํ วิสฺสชฺนา ปฏิวจนํ
  • เครื่องหมาย; จำนวนเลข, ข้อ องฺโก
  • ฝัน  สุปินํ dream
  • ฝันร้าย  ทุสฺสุปินํ nightmare

ความคิดเห็น

ถามว่าอยากได้ศัพท์ว่า

ถามว่าอยากได้ศัพท์ว่า แจกันไม้ไผ่...ตรงกับบาลีว่า "เวฬุวตฺถุ" พัสดุทำจากไม้ไผ่ ได้ไหมครับ? บุรุษคนหนึ่ง ฯ

สาธุๆ ขอ อนุโมทนา

สาธุๆ ขอ อนุโมทนา ในความเพียรครับ

กรุณาช่วยทำพจนานุกรม

กรุณาช่วยทำพจนานุกรม ให้ทีครับเอาแบบสืบค้นได้

ที่ถูกต้องน่าจะบอกลิงค์

ที่ถูกต้องน่าจะบอกลิงค์ และตัวอย่างการใช้ศัพท์ด้ว

น่าจะบอกลิงค์ว่า

น่าจะบอกลิงค์ว่า ศัพท์ใดเป็นลิงค์ใดหรือเป็นได้ 2 ลิงค์ เป็นต้น

แสดงความคิดเห็น

  • ที่อยู่เว็บและอีเมลจะเปลี่ยนเป็นลิงก์ให้อัตโนมัติ
  • แท็ก HTML ที่อนุญาตให้ใช้
  • ขึ้นบรรทัดและจัดย่อหน้าให้อัตโนมัติ

ข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับการตัวเลือกการจัดรูปแบบ

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.