บาลีดิค.com ทุกอย่างเกี่ยวกับบาลี

ปย.1-2 | ป.ธ. 3 | ป.ธ. 4 | ป.ธ. 5 | ป.ธ. 6 | ป.ธ. 7 | ป.ธ. 8 | ป.ธ. 9

| 2539 | 2540 | 2541 | 2542 | 2543 | 2544 | 2545 | 2546 |

ประโยค ป.ธ. 3
ปัญหาและเฉลย บาลีไวยากรณ
สอบวันที่  28  กุมภาพันธ  2546

1. อะไรเรียกวา อักขระ และนิคคหิต.  ในคำทั้ง 3 นั้น คำไหนแปลวา อยางไร.

เสียงก็ดี ตัวหนังสือก็ดี เรียกวา อักขระ. อักขระที่เหลือจากสระ 33 ตัว มี ก เป็นตน มีนิคคหิตเป็นที่สุด เรียกวา พยัญชนะ.   พยัญชนะ คือ อํ เรียกวา นิคคหิต.

2. การลงอาคมอาคมในพยัญชนะสนธิและนิคคหิตสนธิ  มีลักษณะต่างกันอย่างไร. จงอธิบายพร้อมทั้งยกตัวอย่างประกอบ. ยตฺรฏฐิโต, อหนฺทานิ เป็นสนธิอะไร. ตัดต่ออย่างไร.

มีลักษณะตางกันอยางนี้ คือ การลงอาคมในพยัญชนะสนธิ ถามีสระ อยูเบื้องหลง ลงพยัญชนะอาคม 8 ตัว คือ  ย ว ม ท น ต ร ฬ ได้บาง ตัวอยาง

ย อาคม    ยถา - อิทํ    เป็น ยถายิทํ
ว อาคม    อุ - ทิกฺขติ    เป็น วุทิกฺขติ
ม อาคม    ครุ - เอสฺสติ    เป็น ครุเมสฺสติ
ท อาคม    อตฺต - อตฺโถ    เป็น อตฺถทตฺโถ
น อาคม    อิโต - อานติ    เป็น อิโตนายติ
ต อาคม    ตสฺมา - อิห    เป็น ตสฺมาติห
ร อาคม    สพฺภิ - เอว    เป็น สพฺภิเรว
ฬ อาคม    ฉ - อายตนํ    เป็น ฉฬายตนํ
ในสัททนีติวา ลง ห อาคมก็ได้ ตัวอยางเชน สุ-อุชุ เป็น สุหุชุ

สวนการลงอาคมในนิคคหิตสนธิ เมื่อสระะก็ดี พยัญชนะก็ดี อยูเบื้องหลัง ลงนิคคหิตอาคมได้บาง ตัวอยางเชน อว-สิโร เป็น อวํสิโร เป็นตน.

ยตฺรฏฐิโต เป็นสัญโญโคพยัญชนะสนธิ ตัดเป็น ยตฺร-ฐิโต ซอนหนา พยัญชนะที่มีรูปไมเหมือนกัน ตามหลักแห่งการสังโยค คือ บรรดา พยัญชนะทั้งปวง  พยัญชนะที่ 1 ซอนหนาพยัญชนะที่ 1 และที่ 2 ในวรรคของตนได้ พยัญชนะที่ 3 ซอนหนาพยัญชนะที่ 3 และที่ 4 ในวรรคของตนได้ พยัญชนะที่ 5 ซอนหนาพยัญชนะทุกตัว ในวรรคของตนได้ เวนพยัญชนะ คือ ง ซอนหนาพยัญชนะทั้ง 4 ในวรรคของตนได้ แตซอนหนาตัวเองไมได้ ในคำวา ยตฺรฏฐิโต นี้ พยัญชนะที่ 1 ซอนหนาพยัญชนะที่ 2 ตอเป็น ยตฺรฏฐิโต.

อหนฺทานิ เป็นโลปสรสนธิและอาเทสนิคคหิตสนธิ ตัดเป็น อหํ-อิทานิ เมื่อนิคคหิตอยูหนา  ลบสระเบื้องปลาย คือ  อิ ที่ อิทานิ แลวอาเทสนิคคหิต เป็น น ตอเป็น อหนฺทานิ.

3. จงตอบคำถามตอไปนี้
ก. จกฺขุ เป็นอะไรในนามศัพทและลิงคอะไร.
ข. อุปาสิกา เมื่อแจกในอาลปนวิภัตติ มีรูปเป็นอยางไรบาง.
ค. อายสฺมนฺโต เป็นวิภัตติอะไรได้บาง.
ฆ. สฏฐี, ปณฺณรสี เป็นสังขยาชนิดไหน.
ง. ตทา, กุหึ แปลวาอยางไร สำเร็จมาจากอะไร.

ได้ตอบคำถามตอไปนี้ คือ
ก. จกฺขุ เป็นนามนาม และ เป็นนปุงสกลิงค
ข. อุปาสิกา เมื่อแจกในอาลปนวิภัตติ มีรูปเป็นอยางนี้ คือ เอกวจนะ เป็น อุปาสิเก  พหุวจนะ เป็น อุปาสิกาโย อุปาสิกา.
ค. อายสฺมนฺโต เป็นได้ 2 วิภัตติ คือ ส จตุตถีวิภัตติและฉัฏฐีวิภัตติ เอกวจนะ.
ฆ. สฏฐี เป็นปกติสังขยา ปณฺณรสี เป็นปูรณสังขยา.
ง. ตทา แปลวา ในกาลนั้น  สำเร็จมาจาก ต ศัพท + ทา ปัจจัย  กุหึ แปลวา ใน-ไหน สำเร็จมาจาก กึ ศัพท + หึ ปัจจัย  แปลง กึ เป็น กุ.

4. ในอาขยาตจัดวาจกไวเทาไร ?  อะไรบาง ?  วาจกไหนลงปัจจัยอะไร ? 
จงแกคำที่เห็นวาผิดใหถูกตองตามหลักไวยากรณในประโยคตอไปนี้
ก. โสโก วา ภยํ วา เปมโต ชายนฺติ.
ข. สา กุมาริกา โสตาปตฺติผเล ปติฏฐหึสุ.

ในอาขยาตจัดวาจกได้ 5  คือ กัตตุวาจก 1  กัมมวาจก 1  ภาววาจก 1  เหตุกัตตุวาจก 1  เหตุกัมมวาจก 1.  
แตละวาจกลงปัจจัยดังนี้ คือ  กัตตุวาจก ลงปัจจัย 10 ตัว คือ อ เอ ย ณุ นา ณา ณฺหา โอ เณ ณย,  กัมมวาจกลง ย ปัจจัยกับทั้ง อิ อาคมหนา ย ดวย,  ภาววาจก ลง ย ปัจจัย,  เหตุกัตตุวาจก ลงปัจจัย 4 ตัว คือ เณ ณย ณาเป ณาปย ตัวใดตัวหนึ่ง,  เหตุกัมมวาจก ลงปัจจัย 10 ตัวนั้นดวย ลงเหตุปัจจัย คือ ณาเป ดวย ลง ย ปัจจัย ทั้ง อิ อาคมหนา ย ดวย.

ได้แกคำที่เห็นวาผิดใหถูกตองตามหลักไวยากรณดังนี้
ก. โสโก วา ภยํ วา เปมโต ชายติ.   หรือ
    โสโก จ ภยํ จ เปมโต ชายนฺติ.
ข. สา กุมาริกา โสตาปตฺติผเล ปติฏฐหิ.  หรือ
    ตา กุมาริกา โสตาปตติผเล ปติฏฐหึสุ.

5. ต ปัจจัยในกิริยากิตก ในที่เชนไร ใชบอกกัตตุวาจก ?  ในที่เชนไร ใชบอกกัมมวาจก ?  จงตอบพรอมทั้งยกตัวอย่างประกอบ.
สุขานุภวนํ (ฐานํ), สุภานุปสฺสี ลงปัจจัยอะไร ?  เป็นรูปและสาธนะอะไร ?  จงตั้งวิเคราะห์มาดู.

ในที่ลงหลังอกัมมธาตุ บอกกัตตุวาจก   ตัวอยาง มโต ฐิโต นิสินฺโน เป็นตน
ในที่ลงหลังสกัมมธาตุ บอกกัมมวาจก   ตัวอยาง กโต หโต ทิฏโฐ เป็นตน
สุขานุภาวนํ (ฐานํ) ลง ยุ ปัจจัย เป็นกัตตุรูป อธิกรณสาธนะ  ตั้งวิเคราะหวา 
    สุขํ อนุภวติ เอตฺถาติ สุขานุภวนํ (ฐานํ).
สุภานุปสฺสี  ลง ณี ปัจจัย  เป็นกัตตุรูป กัตตุสาธนะ ลงในอรรถแหงตัสสีละ   ตั้งวิเคราะหวา
    สุภํ อนุปสฺสติ สีเลนาติ สุภานุปสฺสี    หรือเป็นสมาสรูป ตัสสีลสาธนะ ตั้งวิเคราะหวา
    สุภํ อนุปสฺสิตุํ ํ สีลมสฺสาติ สุภานุปสฺสี.

6. กัมมธารยสมาสกับตัปปุริสสมาส ตางกันอยางไร. จงตอบพรอม ทั้งยกตัวอยางประกอบ.
อญฺญาณาภิภูโต (ปุริโส), สวิญฺญาณกํ  (ธนํ) เป็นสมาสอะไรบาง. จงตั้งวิเคราะหมาตามลำดับ.

ตางกันอยางนี้ คือ กัมมธารยสมาส มีวิภัตติและวจนะเสมอกัน บทหนึ่งเป็นประธาน คือ เป็นนามนาม บทหนึ่งเป็นวิเสสนะ คือเป็น คุณนาม หรือเป็นคุณนามทั้ง 2 บท มีบทอื่นเป็นประธานที่ทาน ยอเป็น บทเดียวกัน ตัวอย่าง มหนฺโต ปุริโส - มหาปุริโส, ขตฺติยา กญฺญา - ขตฺติยกญฺญา, นีลํ อุปฺปลํ - นีลุปฺปลํ เป็นตน.

สวน ตัปปุริสสมาส มีวิภัตติและวจนะ ไมเสมอกัน ตัวอยาง สุขํ ปตฺโต - สุขปฺปตฺโต, สลฺเลน วิทฺโธ - สลฺลวิทฺโธ, รญฺโญ ปุตฺโต - ราชปุตฺโต เป็นตน.

อญฺญาณาภิภูโต (ปุริโส) เป็นตติยาตัปปุริสสมาส มี น บุพพบท กัมมธารยสมาส เป็นภายใน  ตั้งวิเคราะหตามลำดับดังนี้
    น. บุพ. กัม.  วิ. น ญาณํ อญฺญาณํ
    ต . ตัป.      วิ.  อญฺญาเณน อภิภูโต อญฺญาณาภิภูโต (ปุริโส).
สวิญฺญาณกํ (ธนํ) เป็นสหบุพพบท พหุพพิหิสมาส ตั้งวิเคราะหวา
    สห วิญฺญาเณน ยํ วตฺตตีติ สวิญฺญาณกํ (ธนํ).

7. วิภาคตัทธิต มีปัจจัยเทาไร. อะไรบาง.   ปัจจัยเหลานั้น นิยมใชประกอบกับศัพทชนิดไหน. 
อุฏฐานวา, โสสานิกา (ภิกฺขู) ลงปัจจัยอะไร. ในตัทธิตไหน.  จงตั้งวิเคราะหมาดู.

มี 2 ตัว.  คือ ธา โส.   นิยมใชประกอบกับศัพทดังตอไปนี้คือ
ธา ปัจจัย นิยมใชประกอบกับศัพทที่เป็นปกติสังขยา เชน เอกธา ทฺวิธา ติธา เป็นตน
โส ปัจจัย นิยมใชประกอบกับศัพทที่เป็นนามนาม เชน สุตฺตโส พยญฺชนโส ปทโส เป็นตน.

อุฏฐานวา   ลง วนฺตุ ปัจจัย ในตทัสสัตถิตัทธิต  ตั้งวิเคราะหวา  อุฏฐานํ อสฺส อตฺถีติ อุฏฐานวา.
โสสานิกา (ภิกฺขู)  ลง ณิก ปัจจัย ในตรตยาทิตัทธิต ตั้งวิเคราะหวา
        สุสาเน วสนฺตีติ โสสานิกา (ภิกฺขู).